Relativeca Dopplera efekto ĉe unuforme akcelata movo – I

Ĉe special-relativeco, la rekta movo ĉe konstanta propra akcelo estis studata, ekzemple, per Møller [1, paĝo 72], per Rindler [2, paĝo 49], per Dwayne Hamilton [3] kaj per Landau kaj Lifshitz [4, paĝo 22]. Ankaŭ bone konata estas la Dopplera efekto de unukolora radiado eligita el restanta fonto, vidata per observanto tiel akcelata. Tamen, oni ofte evitas la studon de okazoj kies la observanto pasas preter la eliganto. Ĉiokaze estas granda ŝanĝo de la observata frekvenco. Ŝajnas ke nur Cochran [5] apenaŭ menciis tion.

Ĉi tie ni daŭrigas Rothenstein, Popescu, kaj Gruber [6], kiu freŝdate studis okazojn kies la observanto alproksimiĝas al la fonto, sed ne pasas preter ĝi. Kontraŭe, nia studo konsideras preterpasojn, kaj ankaŭ trapasojn.

Luma fonto estas fiksa distance $b$ de akso $x$, kaj daŭre eligas radiadon kun konstanta frekvenco $\nu$. Kiel figuro 1 montras, observanto venis el $x\!=\!\infty$, kiam¹¹ 1 Por mezuri $t$ ĉe la inercia referenco-sistemo de la fonto, horloĝaro estas supozata distribuata laŭ akso $x$. Ĉiu horloĝo estas sinkrona al tio de la fonto. $t\!=\!-\infty$. Lia komenca rapido estis multe granda, $v\!\approx\!-c$, sed li grade bremsiĝis kaŭze de lia propra konstanta malakcelo $g\!>\!0$. La observanto apenaŭ atingis $x\!=\!-a\!<\!0$ ĉe momento $t\!=\!0$, kaj tuj ekrevenos same akcelate al $x\!=\!\infty$. Ni studos la variadon de la vidata²² 2 Ni emfazas la verbon “vidi” por signifi ke tio ne estas nur kalkulita koordinata efekto, sed vere estas la observata efekto. frekvenco $\nu_{obs}$ dum la movado ekde $t\!=\!-\infty$ ĝis $t\!=\!\infty$.

Kontraŭe kutima literaturo, kie $a\!=\!-c^{2}/g$, atentu ke ĉi tie $a$ estas iom ajn pozitiva. Tiamaniere, ni ebligas la interesajn studojn de preterpaso ($b\!\neq\!0$) kaj trapaso ($b\!=\!0$).

Por simpligi formulojn ni formale konsideros $c\!=\!1$ kaj $g\!=\!1$. Por aperigi la arbitrajn valorojn sufiĉas substitui

Ĉe la inercia referenco-sistemo de la fonto, la diferenciala ekvacio de movado de observanto ĉe propra akcelo $g$ estas [2, paĝo 49]³³ 3 Uzante (1), la unua de (2) skribiĝus ${\rm d}\!\left((v/c)/\sqrt{1-(v/c)^{2}}\,\right)/{\rm d}(gt/c)=1$ , kiu simpliĝus al la pli familiara ${\rm d}\!\left(v/\sqrt{1-v^{2}/c^{2}}\,\right)\!/{\rm d}t=g$ .

Tiu, integralante kun $v\!=\!0$ kiam $t\!=\!0$, estante $g$ konstanta, estiĝas la observanta rapido

atentu ke la signumoj de $v$ kaj $t$ estas samaj. Tiu, integralante kun $x\!=\!-a$ kiam $t\!=\!0$, estiĝas la spaco-tempa hiperbolo $(x+1+a)^{2}-t^{2}\!=\!1$ ; do la pozicio de observanto ĉe momento $t$ estas

La preter(tra)paso okazas dufoje ĉe $x\!=\!0$, kiel figuro 2.a montras; la du momentoj de preter(tra)paso estas $t\!=\!\mp\,t_{P}$, estante

Figuro 2.a montras ankaŭ, ke lumo atinganta observanton devas eliĝi je $t\!<\!t_{L}$, estante

atentu ke $t_{L}^{2}\!=\!t_{P}^{2}+1$ , kaj ke nek $t_{P}$ nek $t_{L}$ dependas de $b$ .

Supozu ke moviĝanta observanto ricevas du lumajn signalojn, je momentoj $t$ kaj $t+\mathrm{d}t$, ĉe pozicioj $x$ kaj $x+\mathrm{d}x$. Tiuj signaloj estis eligataj je la antaŭaj momentoj $t_{E}$ kaj $t_{E}+\mathrm{d}t_{E}$. Figuro 1 montras ke

Ĉe la horloĝo de moviĝanta observanto, la propra tempo inter la du ricevoj estas $\mathrm{d}\tau\!=\!\sqrt{1-v^{2}}\mathrm{d}t$, estante $v(t)\!=\!\mathrm{d}x/\mathrm{d}t$ la rapido de la observanto. La frekvenco $\nu_{obs}$ vidata per observanto rilatas, al la frekvenco $\nu$ de la lumo eligata, kiel $\nu_{obs}/\nu\!=\!\mathrm{d}t_{E}/\mathrm{d}\tau$ . Simplaj kalkuloj donas

kiu uzante (3) kaj (4) skribiĝas

Atentu ke tiuj $t$ kaj $x$ estas la momento kaj pozicio de ricevo de radiado. Por havi $\nu_{obs}/\nu$ kiel funkcio de nur $t$, uzu (4); kaj por havi $\nu_{obs}/\nu$ kiel funkcio de nur $x$, uzu la inverso de (4),

Figuro 3 montras tiujn du funkciojn. Memoru ke se $\nu_{obs}/\nu\!>\!1$, okazas viol-delokigon; se $\nu_{obs}/\nu\!<\!1$, okazas ruĝ-delokigon; kaj se $\nu_{obs}/\nu\!=\!1$, la Dopplera efekto estas nula.

Tri rimarkoj ŝajnas gravaj pri tiuj grafikoj. Unue, ĉe figuro 3.a vidu asimptoton $\nu_{obs}/\nu\!=\!-2t$ kiam $t\!\rightarrow-\infty$, kaj hiperbolon $\nu_{obs}/\nu\!=\!(1+b^{2})/(2t)$ kiam $t\!\rightarrow\infty$. Kaj ĉe figuro 3.b la asimptoto estas $2(x+a+1)$ kiam $t\!\rightarrow-\infty$ , kaj la hiperbolo estas $(1+b^{2})/(2x)$ kiam $t\!\rightarrow\!\infty$.

Due, ni kalkulas la Doppleran efekton ĉe la momentoj de preterpaso (ortan Doppleran efekton). Uzante $\{t\!=\!\mp\,t_{P},x\!=\!0\}$ kaj (5) ĉe (9), la efekto estiĝas $1+a$, kiun ni nomas $P$:

Atentu ke ĝi ne dependas de $b$, kaj ke la orta Dopplera efekto pri preterpasanta observanto estas viol-delokigo. Estas interesa noti ke pri preterpasanta fonto kaj restanta observanto, la orta Dopplera efekto estas ruĝ-delokigo, kion ni vidos ĉe estonta artikolo.

Trie, ni kalkulas la momentojn kaj poziciojn de nula Dopplera efekto, farante $\nu_{obs}/\nu\!=\!1$ ĉe (9), kun $b\!\neq\!0$. Tiu okazas trifoje, kiel figuro 3 montras. Krom la bonkonata $N_{0}\{t\!=\!0,x\!=\!-a\}$ de momente haltata observanto $(v\!=\!0)$, ankaŭ okazas $N_{-}$ kaj $N_{+}$, en kiuj la observanto estas moviĝanta [7]. La du novaj pozicioj , momentoj , kaj rapidoj estas (memoru, $\epsilon\!=\!\mp 1$ estas la signumo de $t$)

Atentu ke $x_{+}\!>\!|x_{-}|$ , $t_{+}\!>|t_{-}|$ , kaj $v_{+}\!>\!|v_{-}|$ .

Nun ni resumas tiujn rezultojn. La observanto unue vidas malgrandiĝantan viol-delokigon ĝis $\{t_{-},x_{-}\}$. Je $t_{-}$ estas nula Dopplera efekto. De $t_{-}$ ĝis $\{t\!=\!0,x\!=\!-a\}$ li vidas grandiĝantan kaj poste malgrandiĝantan ruĝ-delokigon. Je $\{t\!=\!0,x\!=\!-a\}$ li estas momente haltata kaj do vidas nulan Doppleran efekton. De $\{t\!=\!0,x\!=\!-a\}$ ĝis $\{t_{+},x_{+}\}$ li vidas viol-delokigon, kiu grandiĝas kaj poste malgrandiĝas. En $\{t_{+},x_{+}\}$ li vidas nulan efekton. Poste li vidas ruĝ-delokigon kiu grandiĝas. Atentu ke ĉe la momentoj $\mp t_{P}$ de preterpaso ($b\!\neq\!0$) ne okazas speciala ŝanĝo de Dopplera efekto.

Se $b\!=\!0$ trapaso okazas ĉe $x\!=\!0$, kaj pluraj variabloj malkontinuiĝas je la du momentoj $\mp t_{P}$ de trapaso. Fakte, la (9) kun $b\!=\!0$ simpliĝas al

estante $\epsilon_{x}\!:=\!x/|x|$ la signumo de $x$. Uzante ekvaciojn (4) kaj (5) ni konkludas ke la signumo de $x$ estas sama al la signumo de $t^{2}-t_{P}^{2}$, tial (13) estas skribebla kiel funkcio de nur $t$,

Por skribi $\nu_{obs}/\nu$ kiel funkcio de nur $x$ kaj $\epsilon$, ni uzas (10) en (13),

Figuro 4 montras la malkontinuecon de $\nu_{obs}/\nu$ je la momentoj $-t_{P}$ kaj $t_{P}$. La valoro de tiu malkontinueco estas, de (4), $2t_{P}$.

La observanto povas preferi uzi sian propratempon $\tau$, anstataŭ uzi la tempon $t$ de la fonta horloĝaro. La taktoj de tiuj du tempoj rilatas kiel $\mathrm{d}\tau\!=\!\sqrt{1-v^{2}/c^{2}}\,\mathrm{d}t$; integralante uzante la rapidon $v$ de (3) kaj la kondiĉon $\tau\!=\!0$ kiam $t\!=\!0$, tiu estiĝas

Uzante $\tau$, la pozicio (4) kaj la rapido (3) de la observanto skribiĝas

kaj la momentoj (5) de preter(tra)paso estiĝas $\mp\,\tau_{P}$, estante

Ĉe preterpaso $(b\!\neq\!0)$ la Dopplera efekto (9) kiel funkcio de $\tau$ skribiĝas

kie $x(\tau)$ estas ĉe (19) . Atentu ke ĉe trapaso ($b\!=\!0$), la (21) multe simpliĝas:

Figuro 5.b montras kontinuan funkcion (21) kaj nekontinuan funkcion (5).

La grafiko 3.a montras onduman formon; tio okazas, ĉar la ekvacio (8) de Dopplera efekto havas du faktorojn. La unua faktoro dependas kvadrate je la rapido $v$, kaj kaŭzas ĉiam viol-delokigon. La dua faktoro dependas lineare je la rapido, kaj dependas ankaŭ je la pozicio $x$ ; ĉi tiu faktoro povas kaŭzi ruĝ- aŭ viol-delokigon. Estas la batalo inter tiuj du faktoroj kiu determinas la onduman formon de la Dopplera efekto.

Nova artikolo estas skribonta, Relativeca Dopplera efekto ĉe unuforme akcelata movo – II. Tie ni studos okazojn kies la observanto restas, kaj la eliganta fonto moviĝas pasante preter aŭ tra la observanto.

Fine, ŝajnas interesa vidu kiel interrilatiĝas, la pluraj tempoj uzataj en ĉi tiu artikolo. Figuro 6 montras $t_{E}(t)$ kaj $t_{E}(\tau)$, por kaj preterpaso kaj trapaso. Vidu ĉe 6.b ke la inklinacioj $\mathrm{d}t_{E}/\mathrm{d}\tau$ estas la Dopplera faktoro $\nu_{obs}/\nu$, kiel ĉe figuro 5.b.