La relativeca tempo – I — The relativistic time – I

Aliaj eksperimentoj [2] montris, ke la rapido de luma fonto ŝanĝas la periodon de observata lumo (Dopplera efiko), malgraŭ ke la akcelo ne ŝanĝas ĝin. Tiuj faktoj forte sugestis la uzon de elektromagneta radiado por difini unuon de intertempo [1], [3, paĝo 28]: sekundo (intervala unuo $\Delta\tau$ de propratempo) estas la daŭro de $9.192.631.770$ periodoj de la lumo igita el atomo de cezio-133, je la transiro inter du specifaj niveloj. El la difinoj de $c$ kaj de sekundo rezultis, ke metro estas la distanco ke lumo trakuras en vakuo dum la frakcio $1/299.792.458$ de sekundo [1, 4]. \ParallelRTextOther experiments [2] have shown that the speed of a light source changes the period of the light observed (Doppler effect), although the acceleration does not change it. These facts strongly suggested the use of electromagnetic radiation to define a unit of time interval [1], [3, page 28]: second (an interval unit $\Delta\tau$ of propertime) is the duration of $9.192.631.770$ periods of the light emmited from an atom of cesium-133, in the transition between two specific levels. From the definitions of $c$ and second, it resulted that metre is the distance that light traverses in vacuum in the fraction $1/299.792.458$ of a second [1, 4].\ParallelPar

Horloĝo fide montranta la sinsekvon de la sekundoj nomiĝas normohorloĝo, aŭ simple horloĝo [5, paĝo 107]. La plej fidindaj horloĝoj estas la ellaborataj atomohorloĝoj. Tamen la familiara brakhorloĝo estas ankaŭ normohorloĝo, se ni ne postulas tro precizan mezuron de tempo. \ParallelRTextA clock that faithfully shows the succession of the seconds is called a standard clock, or simply a clock [5, page 107]. The most faithful clocks are the sophisticate atomic clocks. However the popular whristclock is also a standard clock, if we do not demand a too precise time measurement.\ParallelPar

Konvenas memori, ke la horloĝa takto ne estas absoluta, laŭ la jena senco. Imagu du komence apudajn sinkronajn horloĝojn. Poste apartigu kaj submetu ilin al malsamaj kondiĉoj de rapido kaj de gravita potencialo. Ĉiu horloĝo daŭrigos registri la fluon de sia propratempo, pere de la akumulado de siaj sekundoj. En eventuala renkonto de la horloĝoj, la du akumulitaj registraĵoj probable estos malsamaj. \ParallelRTextIt is worth remembering that the pace of a clock is not absolute, in the following sense. Suppose two clocks initially close, and synchronous. Then separate and submit them to different conditions of speed and gravitational potential. Each clock keeps registering the flow of its propertime, through the accumulation of its seconds. In an eventual reencounter of the clocks, the two accumulated readings probably will be different.\ParallelPar

En la sekvantaj sekcioj ni raportos iujn tempajn fenomenojn ĉe la special-relativeca kunteksto. Ni studos la tempon ĉe eksperimentaj rezultoj, Dopplera efiko, ĝemel-paradokso, sinkronigo kiel Einstein, horloĝoj en rekta movado, horloĝoj en cirkla movado, periodo, rigida stango, kaj konstanta propra akcelo. \ParallelRTextIn the following sections we shall discuss some time phenomena in the special relativistic context. We shall study the time in experimental results, Doppler effect, twin paradox, Einstein synchronization, clocks in rectilinear motion, clocks in circular motion, period, rigid rod, and constant proper acceleration.\ParallelPar

Indas citi Rindler [6, paĝo 44], kiu emfazis ke “tempa dilato, same kiel spaca maldilato, estas reala”. Sekve ĉiu, kiun ni diras pri normohorloĝa takto, supoze validas por ĉia ajn fizika fenomeno. \ParallelRTextWorth citing Rindler [6, page 44], who emphasized that “time dilation, like length contraction, is real ”. As a consequence, all we say about pace of clocks is supposed valid for any physical phenomenon.\ParallelPar

Nun ni rilatas $\mathrm{d}\tau^{\prime}$ al $\mathrm{d}\tau_{p}$ ĉe kvin okazoj de Dopplera efiko. Ni vidos ke en tiuj okazoj la relativeca kaj la Newtona antaŭvidoj koincidas nur en unua ordo de $v/c$. \ParallelRTextWe now relate $\mathrm{d}\tau^{\prime}$ to $\mathrm{d}\tau_{p}$ in five cases of Doppler effect. We shall see that in these cases the relativistic and Newtonian predictions coincide only in first order of $v/c$.\ParallelPar

En iu momento, $\cal H^{\prime}$ ekforiras direkte al $P$, kun konstanta rapido $v=4c/5$, dum $\cal H$ daŭre ripozas. Dum la foriro, ĉiu horloĝo vidas (nudokule aŭ dulornete aŭ teleskope) ke la takton de la alio estas pli malrapide ol la sian, ĉe la relativeca rilato $\sqrt{1-v/c}\div\sqrt{1+v/c}=\cdots=1/3$, kiel en ek. (2); t.e., horloĝo kies montro pligrandiĝas 1 horon vidas, ke la montro de la alio pligrandiĝis apenaŭ 20 minutojn. \ParallelRTextIn some moment, $\cal H^{\prime}$ departs towards $P$, at constant speed $v=4c/5$, while $\cal H$ remains at rest. During the removal, each clock sees (with naked eyes, or through a binocular, or through a telescope) the pace of the other to be slower then his own, at the relativistic ratio $\sqrt{1-v/c}\div\sqrt{1+v/c}=\cdots=1/3$, as in eq. (2); that is, a clock whose reading increases 1 hour sees that the other has increased only 20 minutes.\ParallelPar

Ĝisirante $P$, $\cal H^{\prime}$ tuj revenas direkte al $\cal H$, kun rapido $4c/5$ denove. Kaj poste iom da tempo, dum la alproksimiĝo, ĉiu horloĝo vidas, ke la montro de la alio pligrandiĝis pli rapide ol la sia, ĉe la relativeca rilato $\sqrt{1+v/c}\div\sqrt{1-v/c}=\cdots=3/1$, kiel en ek. (3); t.e., horloĝo kies montro pligrandiĝas 1 horon vidas, ke tiu de la alio pligrandiĝis 3 horojn. \ParallelRTextArriving at $P$, $\cal H^{\prime}$ immediately comes back towards $\cal H$, with speed $4c/5$ again. And after a while, in the reapproximation, each clock sees that the reading of the other has increased more rapidly than his reading, in the relativistic ratio $\sqrt{1+v/c}\div\sqrt{1-v/c}=\cdots=3/1$, as in eq. (3); that is, a clock whose reading increases 1 hour sees that the other increased 3 hours.\ParallelPar

Ĉio ŝajnas simetria, do la du horloĝoj ŝajne montrus la saman registron en la renkonto; sed ni sekvu la pli detalajn malkunajn analizojn de $\cal H^{\prime}$ kaj $\cal H$. \ParallelRTextEverything seems symmetric, so the two clocks apparently should show the same reading at the re-encounter; but let us follow the more detailed reasonings of $\cal H^{\prime}$ and $\cal H$, separately.\ParallelPar

Jen la rezonado de la moviĝanta horloĝo $\cal H^{\prime}$ : mi ekforiras ĉe vojaĝo, kies forira daŭro estas sama kiel la revena, ambaŭ mezuritaj per mi. Dum la unua duono de mia vojaĝo mi vidos la montron de $\cal H$ pligrandiĝi pli malrapide ol mian, ĉe la rilato $1/3$; kaj dum la dua duono mi vidos la montron de $\cal H$ pligrandiĝi pli rapide ol mian, ĉe la rilato $3/1$. Do, meznombre, mi konstatos ke la takto de $\cal H$ estis $(1/2)[(1/3)+(3/1)]=5/3$ de mia. \ParallelRTextHere is the reasoning of the moving clock $\cal H^{\prime}$ : I am departing to a trip, whose duration in the removal is equal to the duration in the reapproximation, both measured by me. In the first half of my trip I will see the reading of $\cal H$ increase slower than mine, at the ratio $1/3$; and in the second half I will see the reading of $\cal H$ increase faster than mine, at the ratio 3/1. So, in the mean, I will find that the pace of $\cal H$ was $(1/2)[(1/3)+(3/1)]=5/3$ of mine.\ParallelPar

La restanta horloĝo $\cal H$ same konkludas per la jena analizo: $\cal H^{\prime}$ ekforiris ĉe vojaĝo de 5 foriraj jaroj kaj 5 revenaj jaroj, ĉiuj mezuritaj per mi; en nia renkonto mi certe montros $\Delta\tau=10$ jarojn. Dum iom da tempo mi vidos la montron de $\cal H^{\prime}$ pligrandiĝi pli malrapide ol mian montron, ĉe la rilato $1/3$, poste mi vidos ĝin pligrandiĝi pli rapide ol mian, ĉe la inversa rilato $3/1$. Klare $\cal H^{\prime}$ atingos $P$ kiam mi montros $\Delta\tau=5$ jarojn. Ĉar $P$ distancas 4 lumjarojn de ĉi tie, tial la informo pri la ekreveno de $\cal H^{\prime}$ atingos min nur en 4 jaroj poste. Do mi vidos la ŝanĝon de rilato 1/3 al rilato 3/1 nur kiam mi montros $\Delta\tau=9$ jarojn, kaj dum apenaŭ la 1 jaro restanta mi vidos la montron de $\cal H^{\prime}$ pligrandiĝi pli rapide ol mian, ĉe la rilato 3/1. Meznombre mi konstatos, ke la takto de $\cal H^{\prime}$ estas $(9/10)(1/3)+(1/10)(3/1)=3/5$ de mia; do en la renkonto, ĉar mi montros $\Delta\tau=10$ jarojn, tial $\cal H^{\prime}$ montros nur $\Delta\tau^{\prime}=6$ jarojn. \ParallelRTextThe resting clock $\cal H$ concludes the same, through the following analysis: $\cal H^{\prime}$ departed to a trip, 5 years going away and 5 years coming back, all measured by me; in our re-encounter I will certainly show $\Delta\tau=10$ years. For some time I will see the reading of $\cal H^{\prime}$ increase more slowly than mine, at the ratio 1/3, later I will see it increase faster than mine, at the inverse ratio 3/1. Clearly $\cal H^{\prime}$ will arrive at $P$ when I will show $\Delta\tau=5$ years. Since $P$ is 4 light-years far from here, the inform of the reverse motion of $\cal H^{\prime}$ will reach me only 4 years later. So I will see the change of ratio 1/3 to ratio 3/1 only when I will show $\Delta\tau=9$ years, and only during the remaining 1 year I will see the reading of $\cal H^{\prime}$ increase faster than mine, at the ratio 3/1. In the mean, I will find that the pace of $\cal H^{\prime}$ was $(9/10)(1/3)+(1/10)(3/1)=3/5$ from mine; so in the re-encounter, since I will show $\Delta\tau=10$ years, $\cal H^{\prime}$ will show $\Delta\tau^{\prime}=6$ years only.\ParallelPar

Ĉar tiu rilato 3/5 per $\cal H$ estas inversa de la rilato 5/3 per $\cal H^{\prime}$, tial la du horloĝoj same konkludas: $\cal H$, kiu ĉiam estis senmova en la sama inercia sistemo de referenco, montros “pli sekundojn” ol la vojaĝanta $\cal H^{\prime}$, en la renkonto. \ParallelRTextSince the ratio 3/5 found by $\cal H$ is the inverse of the ratio 5/3 found by $\cal H^{\prime}$, the two clocks conclude the same: $\cal H$, who was always at rest in the same inertial reference system, will show “more seconds” than the travelling $\cal H^{\prime}$, at the re-encounter.\ParallelPar

Einstein sugestis la jenan recepton (difinon) por sinkronigi ripozantajn horloĝojn, $\cal H$ kaj $\cal H^{\star}$: en sia momento $\tau_{1}$ , $\cal H$ eligas lumsignalon en la direkto al $\cal H^{\star}$; kiam la signalo atingas $\cal H^{\star}$, ĝi estas tuj reflektita revene al $\cal H$ , kiu montras $\tau_{2}$ kiam la signalo alvenas. Tiam la kvanto $\Delta\tau:=(\tau_{2}-\tau_{1})/2$ estas kalkulita. En iu ajn posta momento $\tau$ de $\cal H$, nova signalo estas eligita de $\cal H$ al $\cal H^{\star}$, kun la instruo ke, kiam la signalo atingas $\cal H^{\star}$, la montro de $\cal H^{\star}$ estu tuj ŝanĝata al $\tau+\Delta\tau$. Se la instruo estas obeita, la du horloĝoj $\cal H$ kaj $\cal H^{\star}$ estas sinkronaj, kaj tiel ili restos. \ParallelRTextEinstein suggested the following prescription (definition) to synchronize clocks at rest, $\cal H$ and $\cal H^{\star}$: in its moment $\tau_{1}$ , $\cal H$ emits a light signal towards $\cal H^{\star}$; when the signal reaches $\cal H^{\star}$, it is immediately reflected back to $\cal H$ , that shows $\tau_{2}$ when the signal arrives. Then the quantity $\Delta\tau:=(\tau_{2}-\tau_{1})/2$ is computed. At any later moment $\tau$ of $\cal H$, a new signal is emitted from $\cal H$ towards $\cal H^{\star}$, with the prescription that, when the signal reaches $\cal H^{\star}$, the reading of $\cal H^{\star}$ be immediately changed to $\tau+\Delta\tau$. If the prescription is obeyed, the clocks $\cal H$ and $\cal H^{\star}$ are synchronized, and so they will remain.\ParallelPar

En iu momento, la horloĝa vico ekmoviĝas paralele al si, kaj tuj atingas konstantan rapidon $v$. Ĉiuj horloĝoj sam-momente ekiris, laŭ atestata per siaj montroj, kaj konfirmita per mi en mia loko. Mi ankaŭ vidas ke ĉiuj same akceliĝis ĝis atingi la konstantan rapidon $v$. Simile kiel en la okazo 3.1, mi vidas ke la takto de ĉiu moviĝanta horloĝo estas malpli rapida ol mia, ĉe la rilato $\sqrt{1-v^{2}/c^{2}}$; kaj mi ankaŭ vidas, ke ili daŭras sinkronaj. \ParallelRTextIn some moment, the row of clocks starts moving parallel to itself, and soon reaches constant speed $v$ . All clocks departed at the same moment, according to their registers, and confirmed by me from my position. I also see that they all had same acceleration till reach the constant speed $v$. Similarly as in case 3.1, I see that the pace of every clock in motion is slower than mine, in the ratio $\sqrt{1-v^{2}/c^{2}}$; and I also see that they remain synchronous.\ParallelPar

Ankaŭ la moviĝantaj horloĝoj kun konstanta rapido $v$ vidas, ke iliaj taktoj estas la sama; sed ili vidas, ke ilia takto estas pli rapida ol la mia, ĉe tiu rilato $\sqrt{1-v^{2}/c^{2}}$. Tamen ili rimarkas, ke ili nun estas nesinkronaj. Ili rimarkas, ke la frontaj horloĝoj de la moviĝanta vico montras pli sekundojn ol la malfrontaj. Por distanco $l$, mezurita per ili, la malsinkrono estas $lv/c^{2}$ ([9, paĝo 11], aŭ vidu sekcion 9 de tiu ĉi artiklo). \ParallelRTextAlso the clocks in motion with constant speed $v$ see that their paces are equal; but they see that their pace is faster than mine, in that ratio $\sqrt{1-v^{2}/c^{2}}$. But they remark that they are now out of synchronism. They remark that the front clocks of the moving row show more seconds than those on the rear. For a separation $l$, measured by them, the dis-synchronism is $lv/c^{2}$ ([9, page 11], or see section 9 of this article).\ParallelPar

Nun supozu, ke la horloĝoj resinkroniĝas dum la movado kun konstanta rapido. Poste la resinkroniĝo, mi ilin vidus nesinkronaj, tiuj frontaj montrante malpli sekundojn ol tiuj malfrontaj. Por distanco $l$, mezurita per la horloĝoj, la malsinkrono vidata per mi estus $lv/c^{2}$. \ParallelRTextNow suppose the clocks re-synchronize, in the motion with constant velocity. After re-synchronization, I would see them out of synchronism, the front clocks now showing less seconds than those of the rear. For a separation $l$, measured by the clocks, the dis-synchronism seen by me would be $lv/c^{2}$.\ParallelPar

En sekcioj 9 kaj 10 ni diskutos alian kielon por akceli horloĝojn: ili estos fiksitaj en rigida stango. \ParallelRTextIn sections 9 and 10 we discuss another way of accelerating clocks: they will be fixed in a rigid rod.\ParallelPar

Mi estas fiksita en cirklocentro. Mi konfirmas ke mi vidis ĉiujn horloĝojn ekiri samtempe, kaj mi vidas ke iliaj taktoj fariĝis pli malrapide ol tiu de mia horloĝo (okazo 3.1), ĉe la rilato $\sqrt{1-R^{2}\omega^{2}/c^{2}}$. Do la periodo de la cirkla movado, kiel mezurata per la moviĝantaj horloĝoj, estas malpli granda ol tiu mezurata per mi, je tiu rilato. Mi rimarkas ankaŭ, ke ilia sinkrono ne malfariĝis, simile kiel en la okazo de rekta movado. \ParallelRTextI am fixed at the centre of the circle. I confirm that I saw all clocks started moving simultaneously, and I see that their pace became slower than mine (case 3.1), in the ratio $\sqrt{1-R^{2}\omega^{2}/c^{2}}$. So the period of the circular motion, as measured by the clocks in motion, is less than that measured by me, in that ratio. I also remark that their synchronism was maintained, similarly as in the case of rectilinear motion.\ParallelPar

Ĉiu horloĝo en la rotacianta cirklo rimarkas, ke la alioj ankoraŭ havas takton same kiel sian, sed ĝi rimarkas, ke ĝi perdis la sinkronon kun ili. Ĝi rimarkas, ke la horloĝoj apenaŭ frontaj en la movado, montras pli sekundojn ol si, kontraŭe, tiuj ke estas apenaŭ malfrontaj montras malpli sekundojn. Ĝis nun nia raporto koincidas kun tiu de la rekta movado. \ParallelRTextEach clock of the rotating circle remarks that the others still have pace equal to his, but remarks that it lost the synchronism with them. It remarks that the clocks just before him, in the motion, show more seconds than him, while those just behind show less seconds. Till this point our description coincides with that of the rectilinear motion.\ParallelPar

Ni vidu nun la malsamojn; ili okazas ĉar la horloĝoj estas fikitsaj en neinercia sistemo de referenco, do la relativeca simetrio estas rompita. Ĉiu horloĝo de la rotacianta cirklo vidas, ke sia takto estas pli malrapida ol la mia, haltadita en la cirklocentro. Plue ne estas ebla, ke la horloĝoj en cirkla movado ĉiue sinkroniĝas laŭ Einstein. \ParallelRTextNow let us see the differences; these occur because the clocks are now fixed on a non-inertial reference system, so the relativistic symmetry is broken. Each clock on the rotating circle sees that his pace is slower than mine, staying at the centre of the circle. Besides, it is impossible that all the clocks in circular motion re-synchronize with the Einstein prescription.\ParallelPar

Estiĝu $\varphi_{0}=0$ la angula pozicio de ambaŭ $\cal H$ kaj $\cal H^{\prime}$ kiam $t=0$ . Do la angula loko de $\cal H^{\prime}$ en posta momento $t$ estas $\varphi(t)=2\alpha(t)=\omega t$, kaj la distanco inter la du horloĝoj estas $l(t)=2\,R\,\sin\alpha(t)=2\,R\,\sin(\omega t/2)$, kiel mezurita en inercia sistemo de referenco $S_{0}$ kie mi kaj $\cal H$ restas. La ek. (4) estiĝas \ParallelRTextLet $\varphi_{0}=0$ be the angular position of both $\cal H$ and $\cal H^{\prime}$ when $t=0$ . So the angular position of $\cal H^{\prime}$ in a later moment $t$ is $\varphi(t)=2\alpha(t)=\omega t$, and the distance between the two clocks is $l(t)=2\,R\,\sin\alpha(t)=2\,R\,\sin(\omega t/2)$, as measured in an inertial sistem of reference $S_{0}$ where I and $\cal H$ are at rest. The eq. (4) becomes\ParallelPar

Estiĝu inercia sistemo de referenco $S_{0}$, kun koordinatoj $x$ kaj $t$, kaj rigida stango komence ripozanta laŭlonge de la akso $x$ . Ankaŭ estiĝu punktoj $a$ kaj $b$ de la stango en la lokoj $0$ kaj $L$, respektive. En momento $t=0$ , la stango ekmoviĝas laŭlonge de si, tiel ke $a$ moviĝas laŭ $x(t)$. La stanga rigideco trudas ke $b$ moviĝas tiel, ke la distanco $L$ inter $a$ kaj $b$ restas konstanta per ĉiu inercia sistemo de referenco $S_{v}$ kie $a$ momente ripozas. \ParallelRTextLet be an inertial reference system $S_{0}$, with coordinates $x$ and $t$, and a rigid rod initially at rest along the $x$-axis. Also let points $a$ and $b$ of the rod at places $0$ and $L$, respectively. In moment $t=0$ the rod starts moving parallel to itself, with $a$ moving according to $x(t)$. The rigidity of the rod makes $b$ move in such a way that the separation $L$ between $a$ and $b$ remains constant in every inertial reference system $S_{v}$ in which $a$ is momentarily at rest.\ParallelPar

Sur la figuro 3 ni havas la eventojn $E=[x,ct]$, ĉe la historio de $a$, kaj $E_{b}=[x_{b},ct_{b}]$, ĉe la historio de $b$ ; estiĝu tiuj eventoj samtempaj en la inercia sistemo de referenco $S_{v}$. Tiuokaze, la angulo $\varphi$ rilatas al la rapido de $a$ laŭ $\tan\varphi(t)=v(t)/c$, en kiu $v(t):=\mathrm{d}x(t)/\mathrm{d}t$. Ni volas rilatigi la valorojn de $x_{b}$ kaj $t_{b}$ al la valoroj de $x$ kaj $t$. Unue ni vidas sur la figuro, ke $\tan\varphi(t)=c(t_{b}-t)/(x_{b}-x)$, do \ParallelRTextIn figure 3 we have the events $E=[x,ct]$, in the history of $a$, and $E_{b}=[x_{b},ct_{b}]$, in the history of $b$ ; let these events be simultaneous in the inertial reference system $S_{v}$. In that case, the angle $\varphi$ is related to the speed of $a$ according to $\tan\varphi(t)=v(t)/c$, in which $v(t):=\mathrm{d}x(t)/\mathrm{d}t$. We want to relate the values of $x_{b}$ and $t_{b}$ to the values of $x$ and $t$. First, we see on the figure that $\tan\varphi(t)=c(t_{b}-t)/(x_{b}-x)$, so\ParallelPar

Ni montras, ke en ĉiuj sinsekvaj inerciaj sistemoj de referenco $S_{v}$, ĉiuj stangaj punktoj estas same rapidaj. Ĉar punkto $b$ ne estas speciala, tiam sufiĉas montri, ke ĝia rapido $\mathrm{d}x_{b}/\mathrm{d}t_{b}$ en momento $t_{b}$ estas $v(t)$. Por tio, ni unue diferencialas (13a) kaj (13b) kaj ricevas \ParallelRTextWe show that, in all successive inertial reference systems $S_{v}$, all points of the rod have same speed. Since the point $b$ has nothing special, it suffices to show that its speed $\mathrm{d}x_{b}/\mathrm{d}t_{b}$ in moment $t_{b}$ is $v(t)$. To that end, we first differentiate (13a) and (13b) and obtain\ParallelPar

Supozu, ke la punktoj $a$ kaj $b$ estas sinkronaj horloĝoj en komenca momento $t=0$ , kiam ili estis restantaj kaj montris $\tau=0$ kaj $\tau_{b}=0$ . Nun ni montras, ke per la sinsekvaj inerciaj sistemoj de referenco $S_{v}$, ili ne restas sinkronaj, kaj ni kalkulas la mal-sinkronon. Por tio, ni kalkulas la propratempojn $\tau$ kaj $\tau_{b}$ montratajn per tiuj horloĝoj ekde la ripozo. Integrante $\mathrm{d}\tau=\mathrm{d}t/\gamma(t)$ de 0 ĝis $t$, kaj $\mathrm{d}\tau_{b}=\mathrm{d}t_{b}/\gamma_{b}(t_{b})$ de 0 ĝis $t_{b}$ , ni ricevas \ParallelRTextSuppose that the points $a$ and $b$ are synchronous clocks in the initial moment $t=0$ , when they were at rest and showed $\tau=0$ and $\tau_{b}=0$ . We now show that, in the successive inertial reference systems $S_{v}$, they do not remain synchronous, and calculate the dis-synchronism. To that end, we calculate the propertimes $\tau$ and $\tau_{b}$ shown by these clocks since the state of rest. Integrating $\mathrm{d}\tau=\mathrm{d}t/\gamma(t)$ from 0 to $t$, and $\mathrm{d}\tau_{b}=\mathrm{d}t_{b}/\gamma_{b}(t_{b})$ from 0 to $t_{b}$ , we obtain\ParallelPar

Ni povas ankaŭ montri, ke ĉiuj horloĝoj fiksitaj en la rigida stango havas saman takton, per ĉiu inercia sistemo de referenco $S_{v}$. Por tio, ni kalkulas $\mathrm{d}\tau=\mathrm{d}t/\gamma$ pri la horloĝo $a$ en momento $t$, kaj pri la horloĝo $b$ en momento $t_{b}$ (rememoru ke la eventoj priskribitaj kiel $[x,ct]$ kaj $[x_{b},ct_{b}]$ en $S_{0}$ estas samtempaj en $S_{v}$ ): \ParallelRTextWe can also show that all clocks fixed on the rigid rod have same pace, in every inertial reference system $S_{v}$. To that end, we calculate $\mathrm{d}\tau=\mathrm{d}t/\gamma$ for the clock $a$ at the moment $t$, and for the clock $b$ at the moment $t_{b}$ (remember that the events described as $[x,ct]$ and $[x_{b},ct_{b}]$ in $S_{0}$ are simultaneoius in $S_{v}$ ):\ParallelPar

Ŝajnas paradoksa ke ĉiuj horloĝoj fiksitaj en la moviĝanta rigida stango havas saman takton per ĉiu sistemo de referenco $S_{v}$, kaj tamen iom-post-iome malsinkroniĝas per la sinsekvaj $S_{v}$. La paradokso estas solvata se ni memoras ke kvankam ĉiu $S_{v}$ estas inercia, sistemo de referenco kiu akompanas la akcelan movadon de la rigida stango ne estas inercia. Notu ke la samtempa rekto $E$ – $E_{b}$, sur figuro 3, ŝanĝas la klinon iom-post-iome. \ParallelRTextIt seems paradoxical that all clocks fixed on the moving rigid rod have same pace in every reference system $S_{v}$, and nevertheless progressively dis-sinchronize in the successive $S_{v}$. The paradox is solved if we remember that while every $S_{v}$ is inertial, a reference system who accompanies the accelerated motion of the rigid rod is not inertial. Remark that the line of simultaneity $E$ – $E_{b}$, in figure 3, changes slope progressively.\ParallelPar

Nun ni supozu, ke en momento $T$ la horloĝo $a$ maldaŭrigas sian akcelon, kaj tenas konstanta la rapidon $V:=v(T)$. Iom-post-iome la horloĝoj antaŭaj $a$ ankaŭ havigos la konstantan rapidon $V$ ĝis kiam la horloĝo $b$ ankaŭ havos rapidon $V$, en la momento $T_{b}$. Do, en la momento $T_{b}$, ĉiu peco de rigida stango inter $a$ kaj $b$ havos la konstantan rapidon $V$ mezurata per la inercia sistemo de referenco $S_{0}$. Ni povas nun kalkuli la malsinkronon $\tau_{b}(T_{b})-\tau(T_{b})$ inter la horloĝoj $a$ kaj $b$ , en la momento $T_{b}$ de $S_{0}$ : ni unue kalkulas \ParallelRTextLet us now suppose that at moment $T$ the clock $a$ ceases its acceleration, and maintains constant the speed $V:=v(T)$. Progressively the clocks ahead $a$ in the motion will also have the constant speed $V$ until when the clock $b$ also have speed $V$, at moment $T_{b}$. So, in moment $T_{b}$, every piece of the rigid rod between $a$ and $b$ will have the constant speed $V$ , as measured in the inertial reference system $S_{0}$. We can now calculate the dis-synchronism $\tau_{b}(T_{b})-\tau(T_{b})$ between the clocks $a$ and $b$ , in the moment $T_{b}$ of $S_{0}$ : we first calculate\ParallelPar