跳到论文正文
W Papers独立论文阅读器 arXiv:math/0503312 论文正文 计算阅读时间 · 0%
引用这篇论文根据当前论文元数据生成,正式投稿前建议核对。

    
  
License: Assumed arXiv.org perpetual non-exclusive license
arXiv:math/0503312v3 [math.QA] 12 Oct 2006
\alttitle

Classification of Galois objects of Uq​(𝔤)U_{q}(\mathfrak{g}) up to homotopy equivalence

{altabstract}

For any Drinfeld-Jimbo quantum enveloping algebra Uq​(𝔤)U_{q}(\mathfrak{g}) and for any family λ=(λi​j)1≤i<j≤t∈k⋆\lambda=(\lambda_{ij})_{1\leq i<j\leq t}\in k^{\star} of invertible elements of the base field, we explicitly construct a Galois object AλA_{\lambda} of Uq​(𝔤)U_{q}(\mathfrak{g}) by generators and relations and we prove that any Galois object of Uq​(𝔤)U_{q}(\mathfrak{g}) is homotopic to a unique object of type AλA_{\lambda}.

\altkeywords

Galois extension, Hopf algebra, Drinfeld-Jimbo quantum group, Homotopy, Noncommutative geometry, Principal fibre bundle

Classification des objets galoisiens de Uq​(𝔤)U_{q}(\mathfrak{g}) à homotopie près

Thomas AUBRIOT Address: Institut de Recherche Mathématique Avancée
C.N.R.S. - Université Louis Pasteur
7 rue René Descartes
67084 Strasbourg Cedex, France
Fax : +33 (0)3 90 24 03 28
Email: aubriot@math.u-strasbg.fr
Date: 10.10.2006
Résumé

Pour toute algèbre enveloppante quantique Uq​(𝔤)U_{q}(\mathfrak{g}) de Drinfeld-Jimbo et toute famille λ=(λi​j)1≤i<j≤t∈k⋆\lambda=(\lambda_{ij})_{1\leq i<j\leq t}\in k^{\star} d’éléments inversibles du corps de base, nous construisons explicitement par générateurs et relations un objet galoisien AλA_{\lambda} de Uq​(𝔤)U_{q}(\mathfrak{g}) et nous montrons que tout objet galoisien de Uq​(𝔤)U_{q}(\mathfrak{g}) est homotope à un unique objet de la forme AλA_{\lambda}.

Key words and phrases:
Extension galoisienne, Algèbre de Hopf, Groupe quantique de Drinfeld-Jimbo, Homotopie, Géométrie non commutative, Fibré principal
1991 Mathematics Subject Classification
16W30, 17B37, 55R10, 58B34, 81R50, 81R60

Introduction

Le concept d’extension Hopf-galoisienne qui a été beaucoup étudié ces dernières années est une généralisation naturelle du concept classique d’extension galoisienne de corps commutatifs. C’est aussi l’analogue algébrique de la notion de fibré principal dans le cadre de la géométrie non commutative.

Bien qu’une littérature abondante ait été consacrée aux extensions Hopf-galoisiennes (voir par exemple [M], [S] et les références données dans ces deux articles), on a peu de résultats sur leur classification à isomorphisme près. Pour contourner la difficulté — qui semble grande — de classer les extensions Hopf-galoisiennes à isomorphisme près, Kassel [K] a introduit sur les extensions Hopf-galoisiennes une relation d’équivalence moins fine que l’isomorphie, relation qu’il a appelée homotopie. Dans [KS] Kassel et Schneider en ont fait une étude systématique. Ils donnent notamment une application à la classification des extensions Hopf-galoisiennes lorsque l’algèbre de Hopf est l’algèbre enveloppante quantique Uq​(𝔤)U_{q}(\mathfrak{g}) associée par Drinfeld et Jimbo à une algèbre de Lie semi-simple complexe 𝔤\mathfrak{g}. L’une des conséquences des résultats de [KS] porte sur l’ensemble ℋk​(Uq​(𝔤))\mathcal{H}_{k}(U_{q}(\mathfrak{g})) des classes d’homotopie des extensions Uq​(𝔤)U_{q}(\mathfrak{g})-galoisiennes du corps de base kk (ces objets sont également appelés objets galoisiens de Uq​(𝔤)U_{q}(\mathfrak{g})) : Kassel et Schneider démontrent que ℋk​(Uq​(𝔤))\mathcal{H}_{k}(U_{q}(\mathfrak{g})) est en bijection avec le groupe de cohomologie H2​(G,k∗)H^{2}(G,k^{*}), où GG est le groupe des éléments “group-like” de Uq​(𝔤)U_{q}(\mathfrak{g}) opérant trivialement sur le groupe k⋆k^{\star} des éléments inversibles de kk. Le groupe GG est un groupe abélien libre dont le rang tt est égal à celui de l’algèbre de Lie 𝔤\mathfrak{g}. Il est bien connu que tout élément de H2​(G,k∗)H^{2}(G,k^{*}) peut être représenté par une famille λ\lambda de t⁡(t−1)/2t(t-1)/2 éléments non nuls du corps de base.

Le but de cet article est de construire explicitement par générateurs et relations un objet galoisien AλA_{\lambda} de Uq​(𝔤)U_{q}(\mathfrak{g}) pour toute famille λ\lambda de ce type et de montrer que tout objet galoisien de Uq​(𝔤)U_{q}(\mathfrak{g}) est homotope à un unique objet galoisien de la forme AλA_{\lambda}.

Au paragraphe 11, nous rappelons la définition des concepts d’extension Hopf-galoisienne et d’objet galoisien. Nous redonnons également la présentation standard de l’algèbre enveloppante quantique Uq​(𝔤)U_{q}(\mathfrak{g}).

Les objets galoisiens AλA_{\lambda} sont construits au paragraphe 22. Nous y énonçons aussi le théorème principal de l’article.

Le paragraphe 33 est entièrement consacré à la démonstration du théorème.

1. Rappels

1.1. Extensions galoisiennes et objets galoisiens

Soit kk un corps commutatif. Tous les objets de cet article appartiennent à la catégorie tensorielle des kk-espaces vectoriels et nous ne considérons que des algèbres de Hopf admettant une antipode bijective. Si HH est une algèbre de Hopf et AA est une algèbre HH-comodule à droite dont la coaction est le morphisme d’algèbres δ:A→A⊗H\delta:A\to A\otimes H, nous définissons la sous-algèbre BB des éléments HH-covariants de AA par

B={a∈A∣δ⁡(a)=a⊗1}.B=\{a\in A\mid\delta(a)=a\otimes 1\}. (1)

L’application linéaire β:A⊗BA→A⊗H\beta:A\otimes_{B}A\to A\otimes H définie par

β⁡(a⊗a′)=(a⊗1)​δ​(a′),\beta(a\otimes a^{\prime})=(a\otimes 1)\delta(a^{\prime}), (2)

pour aa, a′∈Aa^{\prime}\in A, est appelée l’application canonique associée à AA. Une algèbre HH-comodule à droite AA est une extension HH-galoisienne de BB si BB est la sous-algèbre des éléments HH-covariants de AA, si l’application canonique β:A⊗BA→H⊗A\beta:A\otimes_{B}A\to H\otimes A associée à AA est un isomorphisme et si AA est fidèlement plat en tant que BB-module à droite ou à gauche.

Un objet galoisien d’une algèbre de Hopf HH est une extension HH-galoisienne du corps de base kk.

Deux extensions HH-galoisiennes AA et A′A^{\prime} de BB sont dites isomorphes s’il existe un morphisme f:A→A′f:A\to A^{\prime} d’algèbres HH-comodules qui soit un isomorphisme et qui soit l’identité sur BB.

Nous notons GalB​(H)\mathrm{Gal}_{B}(H) l’ensemble des classes d’isomorphisme d’extensions HH-galoisiennes de BB. L’ensemble GalB​(H)\mathrm{Gal}_{B}(H) peut être considéré comme un foncteur contravariant en HH. En effet, soit i:K→Hi:K\to H un morphisme d’algèbres de Hopf. Rappelons [EM] que, étant donné une algèbre de Hopf HH, un comodule AA à droite de coaction δA\delta_{A} et un comodule KK à gauche de coaction δK\delta_{K}, le produit cotensoriel A​□H​KA\Box_{H}K est défini comme le noyau de l’application

IdA⊗δK−δA⊗IdK:A⊗K→A⊗H⊗K,\mathrm{Id}_{A}\otimes\delta_{K}-\delta_{A}\otimes\mathrm{Id}_{K}:A\otimes K\rightarrow A\otimes H\otimes K, (3)

(ou encore l’égalisateur des coactions de AA et KK). Si AA est une extension HH-galoisienne de BB à droite, alors

i⋆​(A)=A​□H​Ki^{\star}(A)=A\Box_{H}K (4)

est une extension KK-galoisienne de BB à droite d’après [S, Prop 3.11 (3)].

Kassel et Schneider [KS] (voir aussi [K]) ont défini une relation d’équivalence, notée ∼\sim et appelée homotopie, sur l’ensemble GalB​(H)\mathrm{Gal}_{B}(H) (nous renvoyons à [KS] pour la définition). Nous notons ℋB​(H)\mathcal{H}_{B}(H) l’ensemble des classes d’homotopie d’extensions HH-galoisiennes de BB. L’application

i∗:GalB​(H)→GalB​(K)i^{*}:\mathrm{Gal}_{B}(H)\to\mathrm{Gal}_{B}(K) (5)

induite par un morphisme d’algèbres de Hopf i:K→Hi:K\to H et définie plus haut, passe aux classes d’homotopie et définit une application

i∗:ℋB​(H)→ℋB​(K).i^{*}:\mathcal{H}_{B}(H)\to\mathcal{H}_{B}(K). (6)

1.2. Cocycles et extensions clivées

Suivant ([M, Chapitre 7]), nous dirons qu’une application bilinéaire σ:H×H→k\sigma:H\times H\rightarrow k est un cocycle normalisé inversible pour l’algèbre de Hopf HH si σ\sigma est inversible pour la convolution et vérifie les relations

σ⁡(x(1),y(1))​σ​(x(2)​y(2),z)=σ⁡(y(1),z(1))​σ​(x,y(2)​z(2))\sigma(x_{(1)},y_{(1)})\sigma(x_{(2)}y_{(2)},z)=\sigma(y_{(1)},z_{(1)})\sigma(x,y_{(2)}z_{(2)}) (7)

et

σ⁡(1,x)=σ⁡(x​,1)=ε⁡(x),\sigma(1,x)=\sigma(x,1)=\varepsilon(x), (8)

pour x,y,z∈Hx,y,z\in H (ε\varepsilon est la coünité de HH).

Nous avons utilisé ici la notation de Sweedler Δ⁡(x)=x(1)⊗x(2)\Delta(x)=x_{(1)}\otimes x_{(2)} pour la comultiplication Δ\Delta de HH, notation que nous utiliserons dans la suite de l’article pour les différentes comultiplications et coactions.

Rappelons ([M, Chapitre 7]) que si HH est une algèbre de Hopf, σ:H×H→k\sigma:H\times H\rightarrow k un cocycle inversible normalisé et BB une algèbre, alors le produit croisé B​♯σ​HB\sharp_{\sigma}H est l’espace vectoriel B⊗HB\otimes H muni du produit associatif et unifère

(a​♯​h)​(b​♯​k)=σ⁡(h(1),k(1))​a​b​♯​h(2)​k(2),(a\sharp h)(b\sharp k)=\sigma(h_{(1)},k_{(1)})ab\sharp h_{(2)}k_{(2)}, (9)

pour tout a,b∈Ba,b\in B et h,k∈Hh,k\in H. De plus, cette algèbre peut être munie d’une structure d’algèbre HH-comodule à droite induite par la comultiplication de HH, ce qui fait de B​♯σ​HB\sharp_{\sigma}H une extension HH-galoisienne de BB. Les extensions HH-galoisiennes de cette forme sont appelées extensions clivées (cleft en anglais). Lorsque k=Bk=B, le produit croisé k​♯σ​Hk\sharp_{\sigma}H s’identifie à HH muni du produit

x⋅σy=σ⁡(x(1),y(1))​x(2)​y(2),x\cdot_{\sigma}y=\sigma(x_{(1)},y_{(1)})x_{(2)}y_{(2)}, (10)

pour x,y∈Hx,y\in H. Nous notons Hσ{}_{\sigma}H l’espace vectoriel HH muni de ce produit associatif dont l’unité est celle de HH.

Si HH est une algèbre de Hopf et ρ\rho est un cocycle normalisé inversible, nous pouvons aussi définir l’algèbre de Hopf HρH^{\rho} comme la cogèbre HH munie du produit associatif modifié

x⋅ρy=ρ⁡(x(1),y(1))​x(2)​y(2)​ρ−1​(x(3),y(3)),x\cdot_{\rho}y=\rho(x_{(1)},y_{(1)})x_{(2)}y_{(2)}\rho^{-1}(x_{(3)},y_{(3)}), (11)

pour x,y∈Hx,y\in H. Nous définissons aussi pour toute HH-comodule algèbre à droite AA la HρH^{\rho}-comodule algèbre tordue à droite AρA_{\rho} qui est le HρH^{\rho}-comodule (ou HH-comodule) AA muni du produit

a⋅ρb=a(1)​b(1)​ρ−1​(a(2),b(2)),a\cdot_{\rho}b=a_{(1)}b_{(1)}\rho^{-1}(a_{(2)},b_{(2)}), (12)

pour a,b∈Aa,b\in A. Alors il existe une bijection entre les extensions HH-galoisiennes de BB à droite et les extensions HρH^{\rho}-galoisiennes de BB à droite j:GalB​(H)→GalB​(Hρ)j:\mathrm{Gal}_{B}(H)\to\mathrm{Gal}_{B}(H^{\rho}) donnée par

j⁡(A)=Aρ.j(A)=A_{\rho}. (13)

Montgomery et Schneider [MS, Théorème 5.3] ont montré que, si Hσ{}_{\sigma}H est une extension clivée de HH, alors son image j(σH)=(σH)ρj(_{\sigma}H)=(_{\sigma}H)_{\rho} dans Galk​(Hρ)\mathrm{Gal}_{k}(H^{\rho}) est une extension clivée de HρH^{\rho} qui s’identifie à (Hρ)σ∗ρ−1{}_{\sigma*\rho^{-1}}(H^{\rho}).

Au paragraphe 3, nous aurons besoin du lemme suivant.

Lemme 1.

Soit H′H^{\prime} une sous-algèbre de Hopf d’une algèbre de Hopf HH et σ′:H′⊗H′→k\sigma^{\prime}:H^{\prime}\otimes H^{\prime}\to k un cocycle de H′H^{\prime}, s’étendant en un cocycle σ:H⊗H→k\sigma:H\otimes H\to k de HH. Nous avons alors un isomorphisme d’algèbres

σH□HH′≅σ′H′.{}_{\sigma}H\Box_{H}H^{\prime}\cong\;_{\sigma^{\prime}}H^{\prime}. (14)
Démonstration.

Considérons les bijections linéaires (voir [EM, Prop 2.1])

H′→𝜇H​□H​H′→𝜈H′H^{\prime}\xrightarrow{\mu}H\Box_{H}H^{\prime}\xrightarrow{\nu}H^{\prime} (15)

données par μ=(i⊗Id)∘ΔH′\mu=(i\otimes\mathrm{Id})\circ\Delta_{H^{\prime}} et ν=ε⊗Id\nu=\varepsilon\otimes\mathrm{Id}. Les structures d’espaces vectoriels et de comodules de Hσ{}_{\sigma}H et H′σ′{}_{\sigma^{\prime}}H^{\prime} étant par définition les mêmes que celles de HH et H′H^{\prime} respectivement, ces bijections valent aussi pour Hσ{}_{\sigma}H et H′σ′{}_{\sigma^{\prime}}H^{\prime} :

σ′H′→𝜇σH□HH′→𝜈σ′H′.{}_{\sigma^{\prime}}H^{\prime}\xrightarrow{\mu}\;_{\sigma}H\Box_{H}H^{\prime}\xrightarrow{\nu}\>_{\sigma^{\prime}}H^{\prime}. (16)

Montrons maintenant que l’isomorphisme μ\mu est aussi un morphisme d’algèbres de H′σ′{}_{\sigma^{\prime}}H^{\prime} sur Hσ​□H​H{}_{\sigma}H\Box_{H}H. Notons g⋅σ′hg\cdot_{\sigma^{\prime}}h le produit dans H′σ′{}_{\sigma^{\prime}}\!H^{\prime} de deux éléments gg et hh de H′H^{\prime}  ; nous gardons la notation g​hgh pour leur produit dans H′H^{\prime} et les notations g,hg,h pour les éléments g,h∈H′g,h\in H^{\prime} vu dans HH. Nous notons aussi g⋅σhg\cdot_{\sigma}h le produit dans Hσ{}_{\sigma}\!H de deux éléments g,hg,h. Nous obtenons

μ⁡(g⋅σ′h)=σ′​(h(1),g(1))​μ​(g(2)​h(2))=σ′​(h(1),g(1))​(g(2)​h(2)⊗g(3)​h(3))=(σ⁡(h(1),g(1))​g(2)​h(2))⊗g(3)​h(3)=g(1)⋅σh(1)⊗g(2)​h(2)\begin{array}[]{rcl}\mu(g\cdot_{\sigma^{\prime}}h)&=&\sigma^{\prime}(h_{(1)},g_{(1)})\mu(g_{(2)}h_{(2)})\\ &=&\sigma^{\prime}(h_{(1)},g_{(1)})(g_{(2)}h_{(2)}\otimes g_{(3)}h_{(3)})\\ &=&(\sigma(h_{(1)},g_{(1)})g_{(2)}h_{(2)})\otimes g_{(3)}h_{(3)}\\ &=&g_{(1)}\cdot_{\sigma}h_{(1)}\otimes g_{(2)}h_{(2)}\\ \end{array} (17)

pour tout g,h∈Gg,h\in G, ce qui assure que

μ:σ′H′→σH□HH′\mu:\>_{\sigma^{\prime}}\!H^{\prime}\to\;_{\sigma}H\Box_{H}H^{\prime} (18)

est un isomorphisme d’algèbres.

∎

1.3. Les algèbres enveloppantes quantiques de Drinfeld-Jimbo

Nous supposons désormais que kk est un corps de caractéristique différente de 22 ou 33. Fixons la matrice de Cartan (ai​j)1≤i,j≤t(a_{ij})_{1\leq i,j\leq t} d’une algèbre de Lie semi-simple complexe 𝔤\mathfrak{g}, des entiers (di)1≤i≤t∈{1,2,3}(d_{i})_{1\leq i\leq t}\in\{1,2,3\} tels que di​ai​j=dj​aj​id_{i}a_{ij}=d_{j}a_{ji} pour tout 1≤i,j≤t1\leq i,j\leq t ainsi qu’un élément inversible q∈kq\in k tel que q2​di≠1q^{2d_{i}}\neq 1 pour tout i=1,…,ti=1,\ldots,t.

L’algèbre de Drinfeld-Jimbo Uq​(𝔤)U_{q}(\mathfrak{g}) (voir [J, Chapitre 4]) est l’algèbre associative unitaire engendrée par les générateurs Ei,Fi,KiE_{i},F_{i},K_{i} et Ki−1K_{i}^{-1} pour 1≤i≤t1\leq i\leq t et les relations

Ki​Kj=Kj​Ki,Ki​Ki−1=Ki−1​Ki=1,K_{i}K_{j}=K_{j}K_{i},\quad K_{i}K_{i}^{-1}=K_{i}^{-1}K_{i}=1, (19)
Ki​Ej=qdi​ai​j​Ej​Ki,K_{i}E_{j}=q^{d_{i}a_{ij}}E_{j}K_{i}, (20)
Ki​Fj=q−di​ai​j​Fj​Ki,K_{i}F_{j}=q^{-d_{i}a_{ij}}F_{j}K_{i}, (21)
Ei​Fj−Fj​Ei=δi​j​Ki−Ki−1qdi−q−di,E_{i}F_{j}-F_{j}E_{i}=\delta_{ij}\frac{K_{i}-K_{i}^{-1}}{q^{d_{i}}-q^{-d_{i}}}, (22)
∑r=01−ai​j(−1)r​[1−ai​jr]qdi​Ei1−ai​j−r​Ej​Eir=0,\sum_{r=0}^{1-a_{ij}}(-1)^{r}\left[\begin{array}[]{c}1-a_{ij}\\ r\end{array}\right]_{q^{d_{i}}}E_{i}^{1-a_{ij}-r}E_{j}E_{i}^{r}=0, (23)
∑r=01−ai​j(−1)r​[1−ai​jr]qdi​Fi1−ai​j−r​Fj​Fir=0,\sum_{r=0}^{1-a_{ij}}(-1)^{r}\left[\begin{array}[]{c}1-a_{ij}\\ r\end{array}\right]_{q^{d_{i}}}F_{i}^{1-a_{ij}-r}F_{j}F_{i}^{r}=0, (24)

pour 1≤i,j≤t1\leq i,j\leq t.

Il est bien connu ([J, Chapitre 4]) que Uq​(𝔤)U_{q}(\mathfrak{g}) peut être munie d’une structure d’algèbre de Hopf avec la comultiplication Δ\Delta définie sur les générateurs par

Δ⁡(Ei)=Ei⊗1+Ki⊗Ei,\Delta(E_{i})=E_{i}\otimes 1+K_{i}\otimes E_{i}, (25)
Δ⁡(Fi)=Fi⊗Ki−1+1⊗Fi,\Delta(F_{i})=F_{i}\otimes K_{i}^{-1}+1\otimes F_{i}, (26)
Δ⁡(Ki±1)=Ki±1⊗Ki±1,\Delta(K_{i}^{\pm 1})=K_{i}^{\pm 1}\otimes K_{i}^{\pm 1}, (27)

la coünité ε\varepsilon définie par

ε⁡(Ei)=0,ε⁡(Fi)=0,ε⁡(Ki±1)=1,\varepsilon(E_{i})=0,\quad\varepsilon(F_{i})=0,\quad\varepsilon(K_{i}^{\pm 1})=1, (28)

et l’antipode SS définie par

S⁡(Ei)=−Ki−1​Ei,S⁡(Fi)=−Fi​Ki,S⁡(Ki±1)=Ki∓1,S(E_{i})=-K_{i}^{-1}E_{i},\quad S(F_{i})=-F_{i}K_{i},\quad S(K_{i}^{\pm 1})=K_{i}^{\mp 1}, (29)

pour tout 1≤i≤t1\leq i\leq t.

Notons GG le sous-groupe multiplicatif de Uq​(𝔤)U_{q}(\mathfrak{g}) engendré par K1,K2,…,KtK_{1},K_{2},\ldots,K_{t}. C’est un sous-groupe abélien libre de rang tt. Notons encore Uq​(𝔤)+U_{q}(\mathfrak{g})^{+} la sous-algèbre de Uq​(𝔤)U_{q}(\mathfrak{g}) engendrée par les générateurs Ki,Ki−1K_{i},K_{i}^{-1} et EiE_{i}, pour 1≤i≤t1\leq i\leq t, et les relations (19), (20) et (23) et Uq​(𝔤)−U_{q}(\mathfrak{g})^{-} celle engendrée par les générateurs Ki,Ki−1K_{i},K_{i}^{-1} et FiF_{i}, pour 1≤i≤t1\leq i\leq t, et les relations (19), (21) et (24). L’algèbre de Hopf Uq​(𝔤)U_{q}(\mathfrak{g}) est filtrée avec les générateurs Ki±1K_{i}^{\pm 1} en degré 00 et les générateurs Ei,FiE_{i},F_{i} en degré 11. L’algèbre de Hopf graduée Gr​Uq​(𝔤)\mathrm{Gr}\;U_{q}(\mathfrak{g}) associée à cette filtration est engendrée, comme algèbre, par Ei,Fi,KiE_{i},F_{i},K_{i} et Ki−1K_{i}^{-1}, pour 1≤i≤t1\leq i\leq t, soumis aux relations (19) - (21), (23), (24) ainsi qu’à la relation de commutation

Ei​Fj−Fj​Ei=0,E_{i}F_{j}-F_{j}E_{i}=0, (30)

pour 1≤i,j≤t1\leq i,j\leq t. Notons aussi Gr​Uq​(𝔤)+\mathrm{Gr}\;U_{q}(\mathfrak{g})^{+} la sous-algèbre de Gr​Uq​(𝔤)\mathrm{Gr}\;U_{q}(\mathfrak{g}) engendrée par les générateurs Ki,Ki−1K_{i},K_{i}^{-1} et EiE_{i}, pour 1≤i≤t1\leq i\leq t, et les relations (19), (20) et (23) et Gr​Uq​(𝔤)−\mathrm{Gr}\;U_{q}(\mathfrak{g})^{-} celle engendrée par les générateurs Ki,Ki−1K_{i},K_{i}^{-1} et FiF_{i}, pour 1≤i≤t1\leq i\leq t, et les relations (19), (21) et (24) et remarquons que nous pouvons identifier Gr​Uq​(𝔤)+≅Uq​(𝔤)+\mathrm{Gr}\;U_{q}(\mathfrak{g})^{+}\cong U_{q}(\mathfrak{g})^{+} ainsi que Gr​Uq​(𝔤)−≅Uq​(𝔤)−\mathrm{Gr}\;U_{q}(\mathfrak{g})^{-}\cong U_{q}(\mathfrak{g})^{-}.

Kassel et Schneider [KS, Section 4] ont montré qu’il existe un unique cocycle normalisé ρ:Gr​Uq​(𝔤)×Gr​Uq​(𝔤)→k\rho:\mathrm{Gr}\;U_{q}(\mathfrak{g})\times\mathrm{Gr}\;U_{q}(\mathfrak{g})\to k qui vérifie

ρ⁡(Ki,Kj)=1,\rho(K_{i},K_{j})=1, (31)
ρ⁡(Ei,Fj)=−δi​jqdi−q−di,\rho(E_{i},F_{j})=-\frac{\delta_{ij}}{q^{d_{i}}-q^{-d_{i}}}, (32)

pour 1≤i,j≤t1\leq i,j\leq t et

ρ⁡(x,y)=0,\rho(x,y)=0, (33)

pour tous les autres couples de générateurs x,yx,y (en particulier ce cocycle n’est pas symétrique et ρ⁡(Fj,Ei)=0\rho(F_{j},E_{i})=0). De plus si x,y,zx,y,z appartiennent à la même sous-algèbre Gr​Uq​(𝔤)+\mathrm{Gr}\;U_{q}(\mathfrak{g})^{+} ou Gr​Uq​(𝔤)−\mathrm{Gr}\;U_{q}(\mathfrak{g})^{-}, on a

ρ⁡(x,y​z)=ρ⁡(x(1),y)​ρ​(x(2),z),\rho(x,yz)=\rho(x_{(1)},y)\rho(x_{(2)},z), (34)
ρ⁡(x​y,z)=ρ⁡(x,z(2))​ρ​(y,z(1)).\rho(xy,z)=\rho(x,z_{(2)})\rho(y,z_{(1)}). (35)

La relation (34) est encore vraie si x∈Gr​Uq​(𝔤)−x\in\mathrm{Gr}\;U_{q}(\mathfrak{g})^{-} et y,z∈Gr​Uq​(𝔤)+y,z\in\mathrm{Gr}\;U_{q}(\mathfrak{g})^{+} et la relation (35) est vraie si x,y∈Gr​Uq​(𝔤)−x,y\in\mathrm{Gr}\;U_{q}(\mathfrak{g})^{-} et z∈Gr​Uq​(𝔤)+z\in\mathrm{Gr}\;U_{q}(\mathfrak{g})^{+}. En particulier, ces relations impliquent

ρ⁡(x​,1)=ρ⁡(1,x)=ε⁡(x),\rho(x,1)=\rho(1,x)=\varepsilon(x), (36)

pour tout x∈Gr​Uq​(𝔤)x\in\mathrm{Gr}\;U_{q}(\mathfrak{g}). Kassel et Schneider [KS, Section 4] ont établi qu’il existe un isomorphisme d’algèbres de Hopf Uq​(𝔤)≅Gr​Uq​(𝔤)ρU_{q}(\mathfrak{g})\cong\mathrm{Gr}\;U_{q}(\mathfrak{g})^{\rho} qui est l’identité sur les générateurs.

2. Le résultat

Nous considérons une famille (λi​j)1≤i<j≤t(\lambda_{ij})_{1\leq i<j\leq t} d’éléments inversibles de kk. Par commodité, nous posons λi​j=λj​i−1\lambda_{ij}=\lambda_{ji}^{-1} et λi​i=1\lambda_{ii}=1 pour tout 1≤j≤i≤t1\leq j\leq i\leq t.

Nous définissons l’algèbre AλA_{\lambda} comme l’algèbre associative unitaire engendrée par des générateurs Xi,Yi,Zi,Zi−1X_{i},Y_{i},Z_{i},Z_{i}^{-1} pour 1≤i≤t1\leq i\leq t et les relations

Zi​Zj=λi​j2​Zj​Zi,Zi​Zi−1=Zi−1​Zi=1,Z_{i}Z_{j}=\lambda_{ij}^{2}Z_{j}Z_{i},\quad Z_{i}Z_{i}^{-1}=Z_{i}^{-1}Z_{i}=1, (37)
Zi​Xj=λi​j2​qdi​ai​j​Xj​Zi,Z_{i}X_{j}=\lambda_{ij}^{2}q^{d_{i}a_{ij}}X_{j}Z_{i}, (38)
Zi​Yj=q−di​ai​j​Yj​Zi,Z_{i}Y_{j}=q^{-d_{i}a_{ij}}Y_{j}Z_{i}, (39)
Xi​Yj−Yj​Xi=δi​j​Ziqdi−q−di,X_{i}Y_{j}-Y_{j}X_{i}=\delta_{ij}\frac{Z_{i}}{q^{d_{i}}-q^{-d_{i}}}, (40)
∑r=01−ai​j(−1)r​[1−ai​jr]qdi​λi​jai​j+2​r−1​Xi1−ai​j−r​Xj​Xir=0,\sum_{r=0}^{1-a_{ij}}(-1)^{r}\left[\begin{array}[]{c}1-a_{ij}\\ r\end{array}\right]_{q^{d_{i}}}\lambda_{ij}^{a_{ij}+2r-1}X_{i}^{1-a_{ij}-r}X_{j}X_{i}^{r}=0, (41)
∑r=01−ai​j(−1)r​[1−ai​jr]qdi​Yi1−ai​j−r​Yj​Yir=0,\sum_{r=0}^{1-a_{ij}}(-1)^{r}\left[\begin{array}[]{c}1-a_{ij}\\ r\end{array}\right]_{q^{d_{i}}}Y_{i}^{1-a_{ij}-r}Y_{j}Y_{i}^{r}=0, (42)

pour 1≤i,j≤t1\leq i,j\leq t.

Posons

δ⁡(Xi)=Xi⊗1+Zi⊗Ei,\delta(X_{i})=X_{i}\otimes 1+Z_{i}\otimes E_{i}, (43)
δ⁡(Yi)=Yi⊗Ki−1+1⊗Fi,\delta(Y_{i})=Y_{i}\otimes K_{i}^{-1}+1\otimes F_{i}, (44)
δ⁡(Zi±1)=Zi±1⊗Ki±1,\delta(Z_{i}^{\pm 1})=Z_{i}^{\pm 1}\otimes K_{i}^{\pm 1}, (45)

pour tout 1≤i≤t1\leq i\leq t.

Nous énonçons maintenant notre résultat principal.

Théorème.

1) Les formules (43), (44) et (45) munissent AλA_{\lambda} d’une structure d’objet galoisien clivé sur Uq​(𝔤)U_{q}(\mathfrak{g}).

2) Tout objet galoisien sur Uq​(𝔤)U_{q}(\mathfrak{g}) est homotope à un objet galoisien de la forme AλA_{\lambda}.

3) Deux objets Uq​(𝔤)U_{q}(\mathfrak{g})-galoisiens AλA_{\lambda} et Aλ′A_{\lambda^{\prime}} sont homotopes si et seulement si les familles λ\lambda et λ′\lambda^{\prime} les définissant sont égales.

La suite de l’article est consacrée à la démonstration du théorème.

3. Démonstration du théorème

3.1. Cocycles sur Gr​Uq​(𝔤)\mathrm{Gr}\;U_{q}(\mathfrak{g}) provenant d’une famille λ\lambda

Pour toute famille λ=(λi​j)1≤i<j≤t\lambda=(\lambda_{ij})_{1\leq i<j\leq t} d’inversibles de kk, nous notons encore λi​j=λj​i−1\lambda_{ij}=\lambda_{ji}^{-1} et λi​i=1\lambda_{ii}=1 pour tout 1≤j≤i≤t1\leq j\leq i\leq t et nous définissons un cocycle de Gr​Uq​(𝔤)\mathrm{Gr}\;U_{q}(\mathfrak{g}) comme suit. Notons σλ:k⁡[G]×k⁡[G]→k\sigma_{\lambda}:k[G]\penalty\ \times\penalty\ k[G]\penalty\ \rightarrow\penalty\ k l’application bilinéaire déterminée par

σλ​(Ki,Kj)=λi​j,\sigma_{\lambda}(K_{i},K_{j})=\lambda_{ij}, (46)

pour 1≤i,j≤t1\leq i,j\leq t, et par

σλ​(g1​g2,h)=σλ​(g1,h)​σλ​(g2,h),\sigma_{\lambda}(g_{1}g_{2},h)=\sigma_{\lambda}(g_{1},h)\sigma_{\lambda}(g_{2},h), (47)

et

σλ​(h,g1​g2)=σλ​(h,g1)​σλ​(h,g2),\sigma_{\lambda}(h,g_{1}g_{2})=\sigma_{\lambda}(h,g_{1})\sigma_{\lambda}(h,g_{2}), (48)

pour g1,g2,h∈Gg_{1},g_{2},h\in G. On a donc σλ​(1,g)=σλ​(g​,1)=1\sigma_{\lambda}(1,g)=\sigma_{\lambda}(g,1)=1 pour tout g∈Gg\in G.

Soit π:Gr​Uq​(𝔤)→k⁡[G]\pi:\mathrm{Gr}\;U_{q}(\mathfrak{g})\rightarrow k[G] le morphisme d’algèbres de Hopf défini par

π⁡(Ei)=π⁡(Fi)=0,π⁡(Ki±1)=Ki±1,\pi(E_{i})=\pi(F_{i})=0,\quad\pi(K_{i}^{\pm 1})=K_{i}^{\pm 1}, (49)

pour i=1,…,ti=1,\ldots,t. Posons σλ~=σλ∘(π×π):Gr​Uq​(𝔤)×Gr​Uq​(𝔤)→k\widetilde{\sigma_{\lambda}}=\sigma_{\lambda}\circ(\pi\times\pi):\mathrm{Gr}\;U_{q}(\mathfrak{g})\times\mathrm{Gr}\;U_{q}(\mathfrak{g})\rightarrow k. On a le lemme immédiat suivant.

Lemme 2.

Les applications σλ\sigma_{\lambda} et σλ~\widetilde{\sigma_{\lambda}} sont des cocycles normalisés pour les algèbres de Hopf k⁡[G]k[G] et Gr​Uq​(𝔤)\mathrm{Gr}\;U_{q}(\mathfrak{g}), respectivement, inversibles pour la convolution, d’inverses respectifs σλ−1\sigma_{\lambda^{-1}} et σλ−1~\widetilde{\sigma_{\lambda^{-1}}}.

3.2. L’algèbre comodule AλA_{\lambda} comme Uq​(𝔤)U_{q}(\mathfrak{g})-extension clivée

Considérons une famille λ=(λi​j)1≤i,j≤t\lambda=(\lambda_{ij})_{1\leq i,j\leq t} d’éléments inversibles de kk et les cocycles (pour l’algèbre de Hopf Gr​Uq​(𝔤)\mathrm{Gr}\;U_{q}(\mathfrak{g})) σλ~\widetilde{\sigma_{\lambda}}, défini au paragraphe 1.3, et ρ−1\rho^{-1} inverse (pour la convolution) du cocycle ρ\rho, défini par Kassel et Schneider et rappelé au paragraphe 1.3. La convolution de ces deux cocycles défini un cocycle σρ=σλ~∗ρ−1\sigma_{\rho}=\widetilde{\sigma_{\lambda}}*\rho^{-1} pour l’algèbre de Hopf Gr​Uq​(𝔤)ρ≅Uq​(𝔤)\mathrm{Gr}\;U_{q}(\mathfrak{g})^{\rho}\cong U_{q}(\mathfrak{g}) (voir [MS, Théorème 5.3]).

Lemme 3.

Le cocycle inversible σρ=σλ~∗ρ−1:Uq​(𝔤)⊗Uq​(𝔤)→k\sigma_{\rho}=\widetilde{\sigma_{\lambda}}*\rho^{-1}:U_{q}(\mathfrak{g})\otimes U_{q}(\mathfrak{g})\to k vérifie les relations

σρ​(1,x)=ε⁡(x)=σρ​(x​,1),\sigma_{\rho}(1,x)=\varepsilon(x)=\sigma_{\rho}(x,1), (50)

et si x,y,zx,y,z appartiennent à la même sous-algèbre Uq​(𝔤)+U_{q}(\mathfrak{g})^{+} ou Uq​(𝔤)−U_{q}(\mathfrak{g})^{-} ou si les termes dans le premier membre de σρ\sigma_{\rho} appartiennent à Uq​(𝔤)−U_{q}(\mathfrak{g})^{-} et ceux du second membre appartiennent à Uq​(𝔤)+U_{q}(\mathfrak{g})^{+}, nous avons

σρ​(x,y​z)=σρ​(x(1),y)​σρ​(x(2),z),\sigma_{\rho}(x,yz)=\sigma_{\rho}(x_{(1)},y)\sigma_{\rho}(x_{(2)},z), (51)
σρ​(x​y,z)=σρ​(x,z(2))​σρ​(y,z(1)).\sigma_{\rho}(xy,z)=\sigma_{\rho}(x,z_{(2)})\sigma_{\rho}(y,z_{(1)}). (52)

De plus, nous avons

σρ​(Ki,Kj)=λi​j,\sigma_{\rho}(K_{i},K_{j})=\lambda_{ij}, (53)
σρ​(Ei,Fj)=δi​jqdi−q−di,\sigma_{\rho}(E_{i},F_{j})=\frac{\delta_{ij}}{q^{d_{i}}-q^{-d_{i}}}, (54)

pour tout 1≤i,j≤t1\leq i,j\leq t. Pour les autres couples (x,y)(x,y) de générateurs nous avons

σρ​(x,y)=0.\sigma_{\rho}(x,y)=0. (55)
Démonstration.

La relation de normalisation (50) est vérifiée immédiatement à partir des conditions de normalisation pour σλ~\widetilde{\sigma_{\lambda}} et ρ\rho. Les relations (51) et (52) se déduisent de la définition de σλ\sigma_{\lambda} comme bi-caractère et des relations (34) et (35). Ces relations ne sont donc vérifiées que pour des éléments de la même sous-algèbre Uq​(𝔤)+U_{q}(\mathfrak{g})^{+} ou Uq​(𝔤)−U_{q}(\mathfrak{g})^{-} ou si le premier terme appartient à Uq​(𝔤)−U_{q}(\mathfrak{g})^{-} et le second à Uq​(𝔤)+U_{q}(\mathfrak{g})^{+} comme pour les relations (34) et (35) de ρ\rho.

La relation (53) est une conséquence des relations (27), (31) et (46). La relation (54) s’obtient à partir des relations (25), (26), (32), (33) et (49) comme suit :

σρ​(Ei,Fj)=σλ​(Ei,Fj)​ρ−1​(1,Kj−1)+σλ​(Ei​,1)​ρ−1​(1,Fj)+σλ​(Ki,Fj)​ρ−1​(Ei,Kj−1)+σλ​(Ki​,1)​ρ−1​(Ei,Fj)=δi​jqdi−q−di,\begin{array}[]{rcl}\sigma_{\rho}(E_{i},F_{j})&=&\sigma_{\lambda}(E_{i},F_{j})\rho^{-1}(1,K_{j}^{-1})+\sigma_{\lambda}(E_{i},1)\rho^{-1}(1,F_{j})\\ &&+\sigma_{\lambda}(K_{i},F_{j})\rho^{-1}(E_{i},K_{j}^{-1})+\sigma_{\lambda}(K_{i},1)\rho^{-1}(E_{i},F_{j})\\ &=&\cfrac{\delta_{ij}}{q^{d_{i}}-q^{-d_{i}}},\\ \end{array} (56)

pour tout 1≤i,j≤t1\leq i,j\leq t. Pour les autres couples de générateurs le calcul se fait de facon similaire et chaque terme de la somme apparaissant est nul, ce qui implique la relation (55). ∎

Posons, pour 1≤i≤t1\leq i\leq t,

φλ​(Xi)=Ei,φλ​(Yi)=Fi,φλ​(Zi±1)=Ki±1.\varphi_{\lambda}(X_{i})=E_{i},\quad\varphi_{\lambda}(Y_{i})=F_{i},\quad\varphi_{\lambda}(Z_{i}^{\pm 1})=K_{i}^{\pm 1}. (57)
Lemme 4.

Les formules (57)(\ref{def_varphi}) définissent un morphisme d’algèbres Uq​(𝔤)U_{q}(\mathfrak{g})-comodules à droite φλ:Aλ→σρUq(𝔤)\varphi_{\lambda}:A_{\lambda}\rightarrow\>_{\sigma_{\rho}}\!U_{q}(\mathfrak{g}).

Démonstration.

a) Vérifions d’abord que φλ\varphi_{\lambda} est un morphisme d’algèbres. Il suffit d’établir que l’image des relations (37)−(42)(\ref{comZ_Z})-(\ref{SerreAY}) est nulle dans Uqσρ​(𝔤){}_{\sigma_{\rho}}\!U_{q}(\mathfrak{g}).

Considérons la relation (37) de commutation entre les ZiZ_{i}. On a

φλ​(Zi​Zj)=φλ​(Zi)⋅σρφλ​(Zj)=Ki⋅σρKj=σρ​(Ki,Kj)​Ki​Kj=λi​j​Ki​Kj=λi​j​Kj​Ki=λi​j2​σρ​(Kj,Ki)​Kj​Ki=λi​j2​Kj⋅σρKi=λi​j2​φλ​(Zj)⋅σρφλ​(Zi)=φλ​(λi​j2​Zj​Zi),\begin{array}[]{rcl}\varphi_{\lambda}(Z_{i}Z_{j})&=&\varphi_{\lambda}(Z_{i})\cdot_{\sigma_{\rho}}\varphi_{\lambda}(Z_{j})\\ &=&K_{i}\cdot_{\sigma_{\rho}}K_{j}\\ &=&\sigma_{\rho}(K_{i},K_{j})K_{i}K_{j}\\ &=&\lambda_{ij}K_{i}K_{j}\\ &=&\lambda_{ij}K_{j}K_{i}\\ &=&\lambda_{ij}^{2}\sigma_{\rho}(K_{j},K_{i})K_{j}K_{i}\\ &=&\lambda_{ij}^{2}K_{j}\cdot_{\sigma_{\rho}}K_{i}\\ &=&\lambda_{ij}^{2}\varphi_{\lambda}(Z_{j})\cdot_{\sigma_{\rho}}\varphi_{\lambda}(Z_{i})\\ &=&\varphi_{\lambda}(\lambda_{ij}^{2}Z_{j}Z_{i}),\\ \end{array} (58)

pour tout 1≤i,j≤t1\leq i,j\leq t. De la même façon on démontre

φλ​(Zi​Zi−1)=φλ​(Zi−1​Zi)=1,\varphi_{\lambda}(Z_{i}Z_{i}^{-1})=\varphi_{\lambda}(Z_{i}^{-1}Z_{i})=1, (59)

pour tout 1≤i,j≤t1\leq i,j\leq t.

Considérons la relation (38) de commutation entre ZiZ_{i} et XjX_{j}. On a

φλ​(Zi​Xj)=φλ​(Zi)⋅σρφλ​(Xj)=Ki⋅σρEj=σρ​(Ki,Ej)​Ki​1+σρ​(Ki,Kj)​Ki​Ej=0+λi​j​Ki​Ej=λi​j​qdi​ai​j​Ej​Ki=λi​j​qdi​ai​j​(0+λi​j​σρ​(Kj,Ki)​Ej​Ki)=λi​j2​qdi​ai​j​Ej⋅σρKi=λi​j2​qdi​ai​j​φλ​(Xj)⋅σρφλ​(Zi)=φλ​(λi​j2​qdi​ai​j​Xj​Zi),\begin{array}[]{rcl}\varphi_{\lambda}(Z_{i}X_{j})&=&\varphi_{\lambda}(Z_{i})\cdot_{\sigma_{\rho}}\varphi_{\lambda}(X_{j})\\ &=&K_{i}\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{j}\\ &=&\sigma_{\rho}(K_{i},E_{j})K_{i}1+\sigma_{\rho}(K_{i},K_{j})K_{i}E_{j}\\ &=&0+\lambda_{ij}K_{i}E_{j}\\ &=&\lambda_{ij}q^{d_{i}a_{ij}}E_{j}K_{i}\\ &=&\lambda_{ij}q^{d_{i}a_{ij}}(0+\lambda_{ij}\sigma_{\rho}(K_{j},K_{i})E_{j}K_{i})\\ &=&\lambda_{ij}^{2}q^{d_{i}a_{ij}}E_{j}\cdot_{\sigma_{\rho}}K_{i}\\ &=&\lambda_{ij}^{2}q^{d_{i}a_{ij}}\varphi_{\lambda}(X_{j})\cdot_{\sigma_{\rho}}\varphi_{\lambda}(Z_{i})\\ &=&\varphi_{\lambda}(\lambda_{ij}^{2}q^{d_{i}a_{ij}}X_{j}Z_{i}),\\ \end{array} (60)

pour tout 1≤i,j≤t1\leq i,j\leq t.

La relation (39) se démontre de façon similaire. Pour (40) on a

φλ​(Xi​Yj−Yj​Xi)=φλ​(Xi)⋅σρφλ​(Yj)−φλ​(Yj)⋅σρφλ​(Xi)=Ei⋅σρFj−Fj⋅σρEi=(σρ​(Ei,Fj)​1​Kj−1+σρ​(Ei​,1)​1​Fj+σρ​(Ki,Fj)​Ei​Kj−1CLOSEOPEN+σρ​(Ki​,1)​Ei​Fj)−(σρ​(Fj,Ei)​Kj−1​1+σρ​(1,Ei)​Fj​1CLOSEOPEN+σρ​(Fj,Ki)​Kj−1​Ei+σρ​(1,Ki)​Fj​Ei)=δi​jqdi−q−di​Kj−1+Ei​Fj−Fj​Ei=δi​j​Kiqdi−q−di=φλ​(δi​j​Ziqdi−q−di),\begin{array}[]{rcl}\varphi_{\lambda}(X_{i}Y_{j}-Y_{j}X_{i})&=&\varphi_{\lambda}(X_{i})\cdot_{\sigma_{\rho}}\varphi_{\lambda}(Y_{j})-\varphi_{\lambda}(Y_{j})\cdot_{\sigma_{\rho}}\varphi_{\lambda}(X_{i})\\ &=&E_{i}\cdot_{\sigma_{\rho}}F_{j}-F_{j}\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{i}\\ &=&\left(\sigma_{\rho}(E_{i},F_{j})1K_{j}^{-1}+\sigma_{\rho}(E_{i},1)1F_{j}+\sigma_{\rho}(K_{i},F_{j})E_{i}K_{j}^{-1}\right.\\ &&\left.+\sigma_{\rho}(K_{i},1)E_{i}F_{j}\right)-\left(\sigma_{\rho}(F_{j},E_{i})K_{j}^{-1}1+\sigma_{\rho}(1,E_{i})F_{j}1\right.\\ &&\left.+\sigma_{\rho}(F_{j},K_{i})K_{j}^{-1}E_{i}+\sigma_{\rho}(1,K_{i})F_{j}E_{i}\right)\\ &=&\cfrac{\delta_{ij}}{q^{d_{i}}-q^{-d_{i}}}K_{j}^{-1}+E_{i}F_{j}-F_{j}E_{i}\\ &=&\delta_{ij}\cfrac{K_{i}}{q^{d_{i}}-q^{-d_{i}}}\\ &=&\varphi_{\lambda}\left(\delta_{ij}\cfrac{Z_{i}}{q^{d_{i}}-q^{-d_{i}}}\right),\\ \end{array} (61)

pour tout 1≤i,j≤t1\leq i,j\leq t.

Considérons la relation de Serre quantique (41) pour le générateur XiX_{i}. Notons que

Ei⋅σρEj=σρ​(Ei,Ej)​1+σρ​(Ei,Kj)​1​Ej+σρ​(Ki,Ej)​Ei​1+σρ​(Ki,Kj)​Ei​Ej=λi​j​Ei​Ej,\begin{array}[]{rcl}E_{i}\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{j}&=&\sigma_{\rho}(E_{i},E_{j})1+\sigma_{\rho}(E_{i},K_{j})1E_{j}\\ &&+\sigma_{\rho}(K_{i},E_{j})E_{i}1+\sigma_{\rho}(K_{i},K_{j})E_{i}E_{j}\\ &=&\lambda_{ij}E_{i}E_{j},\\ \end{array} (62)

pour tout 1≤i,j≤t1\leq i,j\leq t. Nous ne considérons que des éléments de Uq​(𝔤)+U_{q}(\mathfrak{g})^{+}, nous pouvons donc utiliser les relations (51), (52) et (55) pour calculer les valeurs du cocycle σρ\sigma_{\rho}, valeurs qui sont nulles dès que le générateur EiE_{i} apparait, et obtenir

Ei⋅σρEj⋅σρEj=σρ​((Ei)(1),(Ej)(1))​σρ​((Ei)(2)​(Ej)(2),(Ej)(1))​(Ei)(3)​(Ej)(3)​(Ej)(2)=0+σρ​(Ki,Kj)​σρ​(Ki​Kj,Kj)​Ei​Ej​Ej=λi​j2​Ei​Ej2,\begin{array}[]{l}E_{i}\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{j}\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{j}\\ \begin{array}[]{ll}=&\sigma_{\rho}((E_{i})_{(1)},(E_{j})_{(1)})\sigma_{\rho}((E_{i})_{(2)}(E_{j})_{(2)},(E_{j})_{(1)})(E_{i})_{(3)}(E_{j})_{(3)}(E_{j})_{(2)}\\ =&0+\sigma_{\rho}(K_{i},K_{j})\sigma_{\rho}(K_{i}K_{j},K_{j})E_{i}E_{j}E_{j}\\ =&\lambda_{ij}^{2}E_{i}E_{j}^{2},\end{array}\end{array} (63)

pour tout 1≤i,j≤t1\leq i,j\leq t. De façon similaire, nous avons

Ei⋅σρEi⋅σρEj=λi​j2Ei2EjE_{i}\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{i}\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{j}=\lambda_{ij}^{2}E_{i}^{2}E_{j} (64)

et

Ei⋅σρEj⋅σρEi=EiEjEi,E_{i}\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{j}\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{i}=E_{i}E_{j}E_{i}, (65)

pour tout 1≤i,j≤t1\leq i,j\leq t. Par récurence sur les entiers a,ba,b et cc, on montre facilement que le produit de aa fois le générateur EiE_{i}, bb fois le générateur EjE_{j} et cc fois le générateur EiE_{i} vaut

Ei⋅σρ⋯⋅σρEi⏟a⋅σρEj⋅σρ⋯⋅σρEj⏟b⋅σρEi⋅σρ⋯⋅σρEi⏟c=Eia⋅σρEjb⋅σρEic=λi​jb⁡(a−c)​Eia​Ejb​Eic\begin{array}[]{rcl}\underbrace{E_{i}\cdot_{\sigma_{\rho}}\cdots\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{i}}_{a}\cdot_{\sigma_{\rho}}\underbrace{E_{j}\cdot_{\sigma_{\rho}}\cdots\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{j}}_{b}\cdot_{\sigma_{\rho}}\underbrace{E_{i}\cdot_{\sigma_{\rho}}\cdots\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{i}}_{c}&=&E_{i}^{a}\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{j}^{b}\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{i}^{c}\\ &=&\lambda_{ij}^{b(a-c)}E_{i}^{a}E_{j}^{b}E_{i}^{c}\end{array} (66)

dans Uqσρ​(𝔤){}_{\sigma_{\rho}}\!U_{q}(\mathfrak{g}) pour tout 1≤i,j≤t1\leq i,j\leq t. Remarquons en particulier que la puissance d’un élément EiE_{i} est la même pour le produit classique de Uq​(𝔤)U_{q}(\mathfrak{g}) ou pour celui de Uqσρ​(𝔤){}_{\sigma_{\rho}}\!U_{q}(\mathfrak{g}), ce qui justifie la notation EiaE_{i}^{a}.

Alors, en utilisant (66), on obtient

φλ​(∑r=01−ai​j(−1)r​[1−ai​jr]qdi​λi​jai​j+2​r−1​Xi1−ai​j−r​Xj​Xir)=∑r=01−ai​j(−1)r[1−ai​jr]qdiλi​jai​j+2​r−1φλ(Xi)1−ai​j−r⋅σρφλ(Xj)⋅σρφλ(Xi)r=∑r=01−ai​j(−1)r[1−ai​jr]qdiλi​jai​j+2​r−1Ei1−ai​j−r⋅σρEj⋅σρEir=∑r=01−ai​j(−1)r​[1−ai​jr]qdi​λi​jai​j+2​r−1​λi​j1−ai​j−r−r​Ei1−ai​j−r​Ej​Eir=∑r=01−ai​j(−1)r​[1−ai​jr]qdi​Ei1−ai​j−r​Ej​Eir=0.\begin{array}[]{l}\varphi_{\lambda}\left(\sum_{r=0}^{1-a_{ij}}(-1)^{r}\left[\begin{array}[]{c}1-a_{ij}\\ r\end{array}\right]_{q^{d_{i}}}\lambda_{ij}^{a_{ij}+2r-1}X_{i}^{1-a_{ij}-r}X_{j}X_{i}^{r}\right)\\ =\sum_{r=0}^{1-a_{ij}}(-1)^{r}\left[\begin{array}[]{c}1-a_{ij}\\ r\end{array}\right]_{q^{d_{i}}}\lambda_{ij}^{a_{ij}+2r-1}\varphi_{\lambda}(X_{i})^{1-a_{ij}-r}\cdot_{\sigma_{\rho}}\varphi_{\lambda}(X_{j})\cdot_{\sigma_{\rho}}\varphi_{\lambda}(X_{i})^{r}\\ =\sum_{r=0}^{1-a_{ij}}(-1)^{r}\left[\begin{array}[]{c}1-a_{ij}\\ r\end{array}\right]_{q^{d_{i}}}\lambda_{ij}^{a_{ij}+2r-1}E_{i}^{1-a_{ij}-r}\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{j}\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{i}^{r}\\ =\sum_{r=0}^{1-a_{ij}}(-1)^{r}\left[\begin{array}[]{c}1-a_{ij}\\ r\end{array}\right]_{q^{d_{i}}}\lambda_{ij}^{a_{ij}+2r-1}\lambda_{ij}^{1-a_{ij}-r-r}E_{i}^{1-a_{ij-r}}E_{j}E_{i}^{r}\\ =\sum_{r=0}^{1-a_{ij}}(-1)^{r}\left[\begin{array}[]{c}1-a_{ij}\\ r\end{array}\right]_{q^{d_{i}}}E_{i}^{1-a_{ij}-r}E_{j}E_{i}^{r}\\ =0.\end{array} (67)

De manière similaire, pour les générateurs FiF_{i} dans Uq​(𝔤)−U_{q}(\mathfrak{g})^{-}, nous avons

Fi⋅σρFj=σρ​(Fi,Fj)​Ki−1​Kj−1+σρ​(Fi​,1)​Ki−1​Fj+σρ​(1,Fj)​Fi​Kj−1+σρ​(1,1)​Fi​Fj=Fi​Fj\begin{array}[]{rcl}F_{i}\cdot_{\sigma_{\rho}}F_{j}&=&\sigma_{\rho}(F_{i},F_{j})K_{i}^{-1}K_{j}^{-1}+\sigma_{\rho}(F_{i},1)K_{i}^{-1}F_{j}\\ &&+\sigma_{\rho}(1,F_{j})F_{i}K_{j}^{-1}+\sigma_{\rho}(1,1)F_{i}F_{j}\\ &=&F_{i}F_{j}\\ \end{array} (68)

et par récurence

Fia⋅σρFjb⋅σρFic=FiaFjbFicF_{i}^{a}\cdot_{\sigma_{\rho}}F_{j}^{b}\cdot_{\sigma_{\rho}}F_{i}^{c}=F_{i}^{a}F_{j}^{b}F_{i}^{c} (69)

pour tout 1≤i,j≤t1\leq i,j\leq t et a,b,c∈ℕa,b,c\in\mathbb{N}. Le produit des éléments FiF_{i} est donc le même dans Uqσρ​(𝔤){}_{\sigma_{\rho}}\!U_{q}(\mathfrak{g}) et dans Uq​(𝔤)U_{q}(\mathfrak{g}). La relation de Serre quantique (42) dans AλA_{\lambda} pour le générateur YiY_{i} est alors une conséquence immédiate de la relation (24) pour le générateur FiF_{i} dans Uq​(𝔤)U_{q}(\mathfrak{g}).

b) Pour montrer que φλ\varphi_{\lambda} est aussi un morphisme de comodules, il suffit, puisque la comultiplication de Uq​(𝔤)U_{q}(\mathfrak{g}) est un morphisme d’algèbres, de vérifier que le diagramme

Aλ→φλUqσρ​(𝔤)↓δ↓ΔAλ⊗Uq​(𝔤)→φλ⊗IdUqσρ​(𝔤)⊗Uq​(𝔤)\begin{array}[]{ccc}A_{\lambda}&\xrightarrow{\varphi_{\lambda}}&{}_{\sigma_{\rho}}\!U_{q}(\mathfrak{g})\\ \downarrow_{\delta}&&\downarrow_{\Delta}\\ A_{\lambda}\otimes U_{q}(\mathfrak{g})&\xrightarrow{\varphi_{\lambda}\otimes\rm{Id}}&{}_{\sigma_{\rho}}\!U_{q}(\mathfrak{g})\otimes U_{q}(\mathfrak{g})\\ \end{array} (70)

commute pour une famille de générateurs de l’algèbre AλA_{\lambda}.

Pour les générateurs Zi±1Z_{i}^{\pm 1}, on a

Δ∘φλ​(Zi±1)=Δ⁡(Ki±1)=Ki±1⊗Ki±1=(φλ⊗Id)​(Zi±1⊗Ki±1)=(φλ⊗Id)∘δ⁡(Zi±1);\begin{array}[]{rcl}\Delta\circ\varphi_{\lambda}(Z_{i}^{\pm 1})&=&\Delta(K_{i}^{\pm 1})\\ &=&K_{i}^{\pm 1}\otimes K_{i}^{\pm 1}\\ &=&(\varphi_{\lambda}\otimes\mathrm{Id})(Z_{i}^{\pm 1}\otimes K_{i}^{\pm 1})\\ &=&(\varphi_{\lambda}\otimes\mathrm{Id})\circ\delta(Z_{i}^{\pm 1});\end{array} (71)

pour les générateurs XiX_{i}, on a

Δ∘φλ​(Xi)=Δ⁡(Ei)=Ei⊗1+Ki⊗Ei=(φλ⊗Id)​(Xi⊗1+Zi⊗Ei)=(φλ⊗Id)∘δ⁡(Xi);\begin{array}[]{rcl}\Delta\circ\varphi_{\lambda}(X_{i})&=&\Delta(E_{i})\\ &=&E_{i}\otimes 1+K_{i}\otimes E_{i}\\ &=&(\varphi_{\lambda}\otimes\mathrm{Id})(X_{i}\otimes 1+Z_{i}\otimes E_{i})\\ &=&(\varphi_{\lambda}\otimes\mathrm{Id})\circ\delta(X_{i});\end{array} (72)

pour les générateurs YiY_{i}, on a

Δ∘φλ​(Yi)=Δ⁡(Fi)=Fi⊗Ki−1+1⊗Fi=(φλ⊗Id)​(Yi⊗Ki−1+1⊗Fi)=(φλ⊗Id)∘δ⁡(Yi),\begin{array}[]{rcl}\Delta\circ\varphi_{\lambda}(Y_{i})&=&\Delta(F_{i})\\ &=&F_{i}\otimes K_{i}^{-1}+1\otimes F_{i}\\ &=&(\varphi_{\lambda}\otimes\mathrm{Id})(Y_{i}\otimes K_{i}^{-1}+1\otimes F_{i})\\ &=&(\varphi_{\lambda}\otimes\mathrm{Id})\circ\delta(Y_{i}),\end{array} (73)

pour tout 1≤i≤t1\leq i\leq t. ∎

Lemme 5.

Le morphisme φλ:Aλ→σρUq(𝔤)\varphi_{\lambda}:A_{\lambda}\rightarrow\;_{\sigma_{\rho}}\!U_{q}(\mathfrak{g}) est un isomorphisme.

Démonstration.

Avec [J, Chapitre 4], introduisons l’algèbre de Hopf UU engendrée par les générateurs Ei,FiE_{i},F_{i} et Ki±1K_{i}^{\pm 1} soumis aux relations (19) - (22) de commutation de Uq​(𝔤)U_{q}(\mathfrak{g}). Cette algèbre peut être munie d’une structure d’algèbre de Hopf avec la comultiplication, la coünité et l’antipode définies par les mêmes relations (25)−(29)(\ref{comul_U_qE})-(\ref{anti_U_q}) que pour Uq​(𝔤)U_{q}(\mathfrak{g}). L’algèbre Uq​(𝔤)U_{q}(\mathfrak{g}) est alors le quotient de l’algèbre UU par l’idéal II engendré par les relations de Serre quantiques (23) et (24)  ; notons PP le morphisme d’algèbre de Hopf de projection de UU sur Uq​(𝔤)U_{q}(\mathfrak{g}). La famille

Fi¯αi¯Ej¯βj¯Kl¯γl¯=Fi1αi1⋯FinαinEj1βj1⋯EjpβjpKl1γl1⋯Kltγlt,F_{\underline{i}}^{\underline{\alpha_{i}}}E_{\underline{j}}^{\underline{\beta_{j}}}K_{\underline{l}}^{\underline{\gamma_{l}}}=F_{i_{1}}^{\alpha_{i_{1}}}\cdots F_{i_{n}}^{\alpha_{i_{n}}}E_{j_{1}}^{\beta_{j_{1}}}\cdots E_{j_{p}}^{\beta_{j_{p}}}K_{l_{1}}^{\gamma_{l_{1}}}\cdots K_{l_{t}}^{\gamma_{l_{t}}}, (74)

où i1,…,in,j1,…,jp,l1,…,lti_{1},\ldots,i_{n},j_{1},\ldots,j_{p},l_{1},\ldots,l_{t} parcourent {1,…,t}\{1,\ldots,t\}, αi1,…,αin,βj1,…,βjp\alpha_{i_{1}},\ldots,\alpha_{i_{n}},\beta_{j_{1}},\ldots,\beta_{j_{p}} parcourent ℕ\mathbb{N} et γl1,…,γlt\gamma_{l_{1}},\ldots,\gamma_{l_{t}} parcourent ℤ\mathbb{Z}, est une base de UU (voir [J]). L’algèbre de Hopf k⁡[G]k[G] est aussi la sous-algèbre engendrée par les éléments “group-like” de UU. Considérons le cocycle (que nous noterons encore σρ\sigma_{\rho}) σρ∘(P⊗P):U⊗U→k\sigma_{\rho}\circ(P\otimes P):U\otimes U\to k et notons Uσρ{}_{\sigma_{\rho}}\!U l’algèbre obtenue de UU à partir du cocycle σρ\sigma_{\rho} en suivant le procédé décrit au paragraphe 1.2 et dont le produit est donné par la relation (10).

Cherchons maintenant une base de Uσρ{}_{\sigma_{\rho}}\!U adaptée au produit ⋅σρ\cdot_{\sigma_{\rho}}. Remarquons que de la même manière que pour les relations (62) et (68), le produit d’un élément FiF_{i} avec un élément EjE_{j} vaut dans Uσρ{}_{\sigma_{\rho}}\!U

Fi⋅σρEj=σρ​(Fi,Ej)​Ki−1+σρ​(Fi,Kj)​Ki−1​Ej+σρ​(1,Ej)​Fi+σρ​(1,Kj)​Fi​Ej=Fi​Ej,\begin{array}[]{rcl}F_{i}\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{j}&=&\sigma_{\rho}(F_{i},E_{j})K_{i}^{-1}+\sigma_{\rho}(F_{i},K_{j})K_{i}^{-1}E_{j}\\ &&+\sigma_{\rho}(1,E_{j})F_{i}+\sigma_{\rho}(1,K_{j})F_{i}E_{j}\\ &=&F_{i}E_{j},\\ \end{array} (75)

celui d’un élément EiE_{i} avec un élément KjK_{j} vaut

Ei⋅σρKj=σρ​(Ei,Kj)​Kj+σρ​(Ki,Kj)​Ei​Kj=λi​j​Ei​Kj\begin{array}[]{rcl}E_{i}\cdot_{\sigma_{\rho}}K_{j}&=&\sigma_{\rho}(E_{i},K_{j})K_{j}+\sigma_{\rho}(K_{i},K_{j})E_{i}K_{j}\\ &=&\lambda_{ij}E_{i}K_{j}\end{array} (76)

et celui de deux éléments KiK_{i} et KjK_{j} vaut

Ki⋅σρKj=σρ​(Ki​Kj)​Ki​Kj=λi​j​Ki​Kj,\begin{array}[]{rcl}K_{i}\cdot_{\sigma_{\rho}}K_{j}&=&\sigma_{\rho}(K_{i}K_{j})K_{i}K_{j}\\ &=&\lambda_{ij}K_{i}K_{j},\\ \end{array} (77)

pour tout 1≤i,j≤t1\leq i,j\leq t. Si les indices j1,…,jp,l1,…,lt\!j_{1},\ldots,j_{p},l_{1},\ldots,l_{t} parcourent {1,…,t}\!\{1,\ldots,t\}, notons JJ la suite d’indice j1,…,jn,l1,j_{1},\ldots,j_{n},l_{1}, l2,…,ltl_{2},\ldots,l_{t} et JkJ_{k} la suite définie à partir de la précédente en ne gardant que les indices à partir de l’indice kk (par exemple Jj3=j3,…,jn,l1,…,ltJ_{j_{3}}=j_{3},\ldots,j_{n},l_{1},\ldots,l_{t} et Jl5=l5,…,ltJ_{l_{5}}=l_{5},\ldots,l_{t}).

Nous devons calculer les produits dans Uσρ{}_{\sigma_{\rho}}\!U de produits des générateurs, et nous avons donc besoin des valeurs de σρ\sigma_{\rho} sur ces produits. Précisément, nous devons calculer les valeurs du cocycle σρ\sigma_{\rho} pour des produits des générateurs FiF_{i}, ce qui est possible avec les relations (51) et (52) car nous restons dans la même sous-algèbre U−σρ{}_{\sigma_{\rho}}\!U^{-} (définie de manière évidente comme pour Uq​(𝔤)−U_{q}(\mathfrak{g})^{-}). De même, la valeur du cocycle σρ\sigma_{\rho} sur les produits entre les générateurs EjE_{j} et KlK_{l} se calcule grâce à ces relations car ces éléments appartiennent à la même sous-algèbre U+σρ{}_{\sigma_{\rho}}\!U^{+}. Enfin, les produits entre les générateurs FiF_{i} et EjE_{j} font intervenir le cocycle σρ\sigma_{\rho} avec comme terme de gauche des éléments de U−σρ{}_{\sigma_{\rho}}\!U^{-} et comme terme de droite des éléments de U+σρ{}_{\sigma_{\rho}}\!U^{+}, ce qui nous permet encore d’utiliser les relations (51) et (52). Alors, de façon similaire à (62) - (66), nous utilisons les relations (62), (68) et (75) - (77), exprimant les produits dans Uσρ{}_{\sigma_{\rho}}\!U des générateurs Fi,EjF_{i},E_{j} et KlK_{l} sur la base Fi¯αi¯​Ej¯βj¯​Kl¯γl¯F_{\underline{i}}^{\underline{\alpha_{i}}}E_{\underline{j}}^{\underline{\beta_{j}}}K_{\underline{l}}^{\underline{\gamma_{l}}}, de manière répétée grâce aux relations (51) et (52) de définition de σρ\sigma_{\rho}, pour exprimer les éléments Fi¯αi¯⋅σρEj¯βj¯⋅σρKl¯γl¯F_{\underline{i}}^{\underline{\alpha_{i}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{\underline{j}}^{\underline{\beta_{j}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}K_{\underline{l}}^{\underline{\gamma_{l}}} sur la base Fi¯αi¯​Ej¯βj¯​Kl¯γl¯F_{\underline{i}}^{\underline{\alpha_{i}}}E_{\underline{j}}^{\underline{\beta_{j}}}K_{\underline{l}}^{\underline{\gamma_{l}}} :

Fi¯αi¯⋅σρEj¯βj¯⋅σρKl¯γl¯=Fi1αi1⋅σρ⋯⋅σρFinαin⋅σρEj1βj1⋅σρ⋯⋅σρEjpβjp⋅σρKl1γl1⋅σρ⋯⋅σρKltγlt=(Fi1αi1⋯Finαin)⋅σρ((∏j1≤j<j′≤jpβj​j′βj​βj′)Ej1βj1⋯Ejpβjp)⋅σρ((∏l1≤l<l′≤ltλl​l′γl​γl′)Kl1γl1⋯Kltγlt)=∏k∈J∏k′∈Jkλk​k′κk​κk′​Fi¯αi¯​Ej¯βj¯​Kl¯γl¯,\begin{array}[]{rcl}F_{\underline{i}}^{\underline{\alpha_{i}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{\underline{j}}^{\underline{\beta_{j}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}K_{\underline{l}}^{\underline{\gamma_{l}}}&=&F_{i_{1}}^{\alpha_{i_{1}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}\cdots\cdot_{\sigma_{\rho}}F_{i_{n}}^{\alpha_{i_{n}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{j_{1}}^{\beta_{j_{1}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}\cdots\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{j_{p}}^{\beta_{j_{p}}}\\ &&\cdot_{\sigma_{\rho}}K_{l_{1}}^{\gamma_{l_{1}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}\cdots\cdot_{\sigma_{\rho}}K_{l_{t}}^{\gamma_{l_{t}}}\\ &=&\left(F_{i_{1}}^{\alpha_{i_{1}}}\cdots F_{i_{n}}^{\alpha_{i_{n}}}\right)\!\cdot_{\sigma_{\rho}}\!\left((\prod_{j_{1}\leq j<j^{\prime}\leq j_{p}}\beta_{jj^{\prime}}^{\beta_{j}\beta_{j^{\prime}}})E_{j_{1}}^{\beta_{j_{1}}}\cdots E_{j_{p}}^{\beta_{j_{p}}}\right)\\ &&\cdot_{\sigma_{\rho}}\left((\prod_{l_{1}\leq l<l^{\prime}\leq l_{t}}\lambda_{ll^{\prime}}^{\gamma_{l}\gamma_{l^{\prime}}})K_{l_{1}}^{\gamma_{l_{1}}}\cdots K_{l_{t}}^{\gamma_{l_{t}}}\right)\\ &=&\prod_{k\in J}\prod_{k^{\prime}\in J_{k}}\lambda_{kk^{\prime}}^{\kappa_{k}\kappa_{k^{\prime}}}F_{\underline{i}}^{\underline{\alpha_{i}}}E_{\underline{j}}^{\underline{\beta_{j}}}K_{\underline{l}}^{\underline{\gamma_{l}}},\end{array} (78)

où κk\kappa_{k} désigne βk\beta_{k} si kk est un indice relatif à EE (soit de la forme jmj_{m}) et désigne γk\gamma_{k} si kk est un indice relatif à KK (soit de la forme lml_{m}). La famille Ei¯αi¯⋅σρFj¯βj¯⋅σρKl¯γl¯E_{\underline{i}}^{\underline{\alpha_{i}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}F_{\underline{j}}^{\underline{\beta_{j}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}K_{\underline{l}}^{\underline{\gamma_{l}}} forme une base de l’espace vectoriel U=σρUU=\>_{\sigma_{\rho}}\!U puisque les scalaires ∏k∈J∏k′∈Jkλk​k′κk​κk′\prod_{k\in J}\prod_{k^{\prime}\in J_{k}}\lambda_{kk^{\prime}}^{\kappa_{k}\kappa_{k^{\prime}}} sont tous non nuls.

Notons Yi¯αi¯​Xj¯βj¯​Zl¯γl¯Y_{\underline{i}}^{\underline{\alpha_{i}}}X_{\underline{j}}^{\underline{\beta_{j}}}Z_{\underline{l}}^{\underline{\gamma_{l}}} le produit Yi1αi1⋯YinαinXj1βj1⋯XjpβjpZl1γl1⋯ltγltY_{i_{1}}^{\alpha_{i_{1}}}\cdots Y_{i_{n}}^{\alpha_{i_{n}}}X_{j_{1}}^{\beta_{j_{1}}}\cdots X_{j_{p}}^{\beta_{j_{p}}}Z_{l_{1}}^{\gamma_{l_{1}}}\cdots_{l_{t}}^{\gamma_{l_{t}}} si i¯,αi¯,j¯,\underline{i},\underline{\alpha_{i}},\underline{j}, βj¯,l¯,γl¯\underline{\beta_{j}},\underline{l},\underline{\gamma_{l}} sont les multi-indices correspondant à i1,…,in,αi1,…,αin,j1,…,jp,i_{1},\ldots,i_{n},\alpha_{i_{1}},\ldots,\alpha_{i_{n}},j_{1},\ldots,j_{p},
βj1,…,βjp,l1,…,lt,γl1,…,γlt\beta_{j_{1}},\ldots,\beta_{j_{p}},l_{1},\ldots,l_{t},\gamma_{l_{1}},\ldots,\gamma_{l_{t}} et définissons l’application linéaire ψ:σρU→Aλ\psi:\;_{\sigma_{\rho}}U\rightarrow A_{\lambda} par sa donnée sur la base Fi¯αi¯⋅σρEj¯βj¯⋅σρKl¯γl¯F_{\underline{i}}^{\underline{\alpha_{i}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{\underline{j}}^{\underline{\beta_{j}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}K_{\underline{l}}^{\underline{\gamma_{l}}} :

ψ(Fi¯αi¯⋅σρEj¯βj¯⋅σρKl¯γl¯)=Yi¯αi¯Xj¯βj¯Zl¯γl¯.\psi(F_{\underline{i}}^{\underline{\alpha_{i}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{\underline{j}}^{\underline{\beta_{j}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}K_{\underline{l}}^{\underline{\gamma_{l}}})=Y_{\underline{i}}^{\underline{\alpha_{i}}}X_{\underline{j}}^{\underline{\beta_{j}}}Z_{\underline{l}}^{\underline{\gamma_{l}}}. (79)

Démontrons que ψ\psi est un morphisme d’algèbres. Les calculs (58) - (61) assurent aussi que

Ki⋅σρKj=λi​j2​Kj⋅σρKi,K_{i}\cdot_{\sigma_{\rho}}K_{j}=\lambda_{ij}^{2}K_{j}\cdot_{\sigma_{\rho}}K_{i}, (80)
Ki⋅σρEj=λi​j2​qdi​ai​j​Ej⋅σρKi,K_{i}\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{j}=\lambda_{ij}^{2}q^{d_{i}a_{ij}}E_{j}\cdot_{\sigma_{\rho}}K_{i}, (81)
Ki⋅σρFj=q−di​ai​j​Fj⋅σρKiK_{i}\cdot_{\sigma_{\rho}}F_{j}=q^{-d_{i}a_{ij}}F_{j}\cdot_{\sigma_{\rho}}K_{i} (82)

et

Ei⋅σρFj−Fj⋅σρEi=δi​j​Kiqdi−q−di,E_{i}\cdot_{\sigma_{\rho}}F_{j}-F_{j}\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{i}=\delta_{ij}\cfrac{K_{i}}{q^{d_{i}}-q^{-d_{i}}}, (83)

pour tout 1≤i,j≤t1\leq i,j\leq t. Alors pour écrire le produit de deux éléments de la base Fi¯αi¯⋅σρEj¯βj¯⋅σρKl¯γl¯F_{\underline{i}}^{\underline{\alpha_{i}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{\underline{j}}^{\underline{\beta_{j}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}K_{\underline{l}}^{\underline{\gamma_{l}}} et Fi′¯αi′¯⋅σρEj′¯βj′¯⋅σρKl′¯γl′¯F_{\underline{i^{\prime}}}^{\underline{\alpha_{i}^{\prime}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{\underline{j^{\prime}}}^{\underline{\beta_{j}^{\prime}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}K_{\underline{l^{\prime}}}^{\underline{\gamma_{l}^{\prime}}}, nous utilisons les relations de commutation (80) - (83) de manière répétée pour obtenir une écriture sur la base :

(Fi¯αi¯⋅σρEj¯βj¯⋅σρKl¯γl¯)⋅σρ(Fi′¯αi′¯⋅σρEj′¯βj′¯⋅σρKl′¯γl′¯)=∑xi′′¯​j′′¯​l′′¯αi′′¯​βj′′¯​γl′′¯Fi′′¯αi′′¯⋅σρEj′′¯βj′′¯⋅σρKl′′¯γl′′¯,\left(\!F_{\underline{i}}^{\underline{\alpha_{i}}}\!\cdot_{\sigma_{\rho}}\!\!E_{\underline{j}}^{\underline{\beta_{j}}}\!\cdot_{\sigma_{\rho}}\!\!K_{\underline{l}}^{\underline{\gamma_{l}}}\!\right)\!\cdot_{\sigma_{\rho}}\!\!\left(F_{\underline{i^{\prime}}}^{\underline{\alpha_{i}^{\prime}}}\!\cdot_{\sigma_{\rho}}\!\!E_{\underline{j^{\prime}}}^{\underline{\beta_{j}^{\prime}}}\!\cdot_{\sigma_{\rho}}\!\!K_{\underline{l^{\prime}}}^{\underline{\gamma_{l}^{\prime}}}\right)\!=\!\!\sum x_{\underline{i^{\prime\prime}}\underline{j^{\prime\prime}}\underline{l^{\prime\prime}}}^{\underline{\alpha_{i^{\prime\prime}}}\underline{\beta_{j^{\prime\prime}}}\underline{\gamma_{l^{\prime\prime}}}}F_{\underline{i^{\prime\prime}}}^{\underline{\alpha_{i^{\prime\prime}}}}\!\cdot_{\sigma_{\rho}}\!\!E_{\underline{j^{\prime\prime}}}^{\underline{\beta_{j^{\prime\prime}}}}\!\cdot_{\sigma_{\rho}}\!\!K_{\underline{l^{\prime\prime}}}^{\underline{\gamma_{l^{\prime\prime}}}}, (84)

avec xi′′¯​j′′¯​l′′¯αi′′¯​βj′′¯​γl′′¯∈kx_{\underline{i^{\prime\prime}}\underline{j^{\prime\prime}}\underline{l^{\prime\prime}}}^{\underline{\alpha_{i^{\prime\prime}}}\underline{\beta_{j^{\prime\prime}}}\underline{\gamma_{l^{\prime\prime}}}}\in k. Remarquons que, dans l’algèbre AλA_{\lambda}, nous avons les mêmes relations de commutation (37) - (40) et donc le produit de deux éléments de la forme Yi¯αi¯​Xj¯βj¯​Zl¯γl¯Y_{\underline{i}}^{\underline{\alpha_{i}}}X_{\underline{j}}^{\underline{\beta_{j}}}Z_{\underline{l}}^{\underline{\gamma_{l}}} et Yi′¯αi′¯​Xj′¯βj′¯​Zl′¯γl′¯Y_{\underline{i^{\prime}}}^{\underline{\alpha_{i}^{\prime}}}X_{\underline{j^{\prime}}}^{\underline{\beta_{j}^{\prime}}}Z_{\underline{l^{\prime}}}^{\underline{\gamma_{l}^{\prime}}} vaut de la même manière

(Yi¯αi¯​Xj¯βj¯​Zl¯γl¯)​(Yi′¯αi′¯​Xj′¯βj′¯​Zl′¯γl′¯)=∑xi′′¯​j′′¯​l′′¯αi′′¯​βj′′¯​γl′′¯​Yi′′¯αi′′¯​Xj′′¯βj′′¯​Zl′′¯γl′′¯.\left(Y_{\underline{i}}^{\underline{\alpha_{i}}}X_{\underline{j}}^{\underline{\beta_{j}}}Z_{\underline{l}}^{\underline{\gamma_{l}}}\right)\left(Y_{\underline{i^{\prime}}}^{\underline{\alpha_{i}^{\prime}}}X_{\underline{j^{\prime}}}^{\underline{\beta_{j}^{\prime}}}Z_{\underline{l^{\prime}}}^{\underline{\gamma_{l}^{\prime}}}\right)=\sum x_{\underline{i^{\prime\prime}}\underline{j^{\prime\prime}}\underline{l^{\prime\prime}}}^{\underline{\alpha_{i^{\prime\prime}}}\underline{\beta_{j^{\prime\prime}}}\underline{\gamma_{l^{\prime\prime}}}}Y_{\underline{i^{\prime\prime}}}^{\underline{\alpha_{i}^{\prime\prime}}}X_{\underline{j^{\prime\prime}}}^{\underline{\beta_{j}^{\prime\prime}}}Z_{\underline{l^{\prime\prime}}}^{\underline{\gamma_{l}^{\prime\prime}}}. (85)

Nous avons donc

ψ(Fi¯αi¯⋅σρEj¯βj¯⋅σρKl¯γl¯⋅σρFi′¯αi′¯⋅σρEj′¯βj′¯⋅σρKl′¯γl′¯)=ψ(∑xi′′¯​j′′¯​l′′¯αi′′¯​βj′′¯​γl′′¯Fi′′¯αi′′¯⋅σρEj′′¯βj′′¯⋅σρKl′′¯γl′′¯)=∑xi′′¯​j′′¯​l′′¯αi′′¯​βj′′¯​γl′′¯​Yi′′¯αi′′¯​Xj′′¯βj′′¯​Zl′′¯γl′′¯=(Yi¯αi¯​Xj¯βj¯​Zl¯γl¯)​(Yi′¯αi′¯​Xj′¯βj′¯​Zl′¯γl′¯)=ψ(Fi¯αi¯⋅σρEj¯βj¯⋅σρKl¯γl¯)⋅σρψ(Fi′¯αi′¯⋅σρEj′¯βj′¯⋅σρKl′¯γl′¯),\begin{array}[]{l}\psi(F_{\underline{i}}^{\underline{\alpha_{i}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{\underline{j}}^{\underline{\beta_{j}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}K_{\underline{l}}^{\underline{\gamma_{l}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}F_{\underline{i^{\prime}}}^{\underline{\alpha_{i}^{\prime}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{\underline{j^{\prime}}}^{\underline{\beta_{j}^{\prime}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}K_{\underline{l^{\prime}}}^{\underline{\gamma_{l}^{\prime}}})\\ \begin{array}[]{ll}=&\psi\left(\sum x_{\underline{i^{\prime\prime}}\underline{j^{\prime\prime}}\underline{l^{\prime\prime}}}^{\underline{\alpha_{i^{\prime\prime}}}\underline{\beta_{j^{\prime\prime}}}\underline{\gamma_{l^{\prime\prime}}}}F_{\underline{i^{\prime\prime}}}^{\underline{\alpha_{i}^{\prime\prime}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{\underline{j^{\prime\prime}}}^{\underline{\beta_{j}^{\prime\prime}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}K_{\underline{l^{\prime\prime}}}^{\underline{\gamma_{l}^{\prime\prime}}}\right)\\ =&\sum x_{\underline{i^{\prime\prime}}\underline{j^{\prime\prime}}\underline{l^{\prime\prime}}}^{\underline{\alpha_{i^{\prime\prime}}}\underline{\beta_{j^{\prime\prime}}}\underline{\gamma_{l^{\prime\prime}}}}Y_{\underline{i^{\prime\prime}}}^{\underline{\alpha_{i}^{\prime\prime}}}X_{\underline{j^{\prime\prime}}}^{\underline{\beta_{j}^{\prime\prime}}}Z_{\underline{l^{\prime\prime}}}^{\underline{\gamma_{l}^{\prime\prime}}}\\ =&\left(Y_{\underline{i}}^{\underline{\alpha_{i}}}X_{\underline{j}}^{\underline{\beta_{j}}}Z_{\underline{l}}^{\underline{\gamma_{l}}}\right)\left(Y_{\underline{i^{\prime}}}^{\underline{\alpha_{i}^{\prime}}}X_{\underline{j^{\prime}}}^{\underline{\beta_{j}^{\prime}}}Z_{\underline{l^{\prime}}}^{\underline{\gamma_{l}^{\prime}}}\right)\\ =&\psi(F_{\underline{i}}^{\underline{\alpha_{i}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{\underline{j}}^{\underline{\beta_{j}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}K_{\underline{l}}^{\underline{\gamma_{l}}})\cdot_{\sigma_{\rho}}\psi(F_{\underline{i^{\prime}}}^{\underline{\alpha_{i}^{\prime}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{\underline{j^{\prime}}}^{\underline{\beta_{j}^{\prime}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}K_{\underline{l^{\prime}}}^{\underline{\gamma_{l}^{\prime}}}),\\ \end{array}\end{array} (86)

ce qui établit que ψ\psi est un morphisme d’algèbres. Par suite, comme les générateurs de l’algèbre AλA_{\lambda} appartiennent à l’image de ψ\psi, celle-ci est surjective. Pour montrer que ψ\psi se factorise à travers Uqσρ​(𝔤){}_{\sigma_{\rho}}\!U_{q}(\mathfrak{g}), il suffit de montrer que le noyau de PP est inclus dans le noyau de ψ\psi. Soit uu appartenant au noyau de PP  ; alors uu appartient à l’idéal engendré par les relations de Serre quantiques (23) et (24). Donc uu est une combinaison linéaire d’éléments de la forme

Fi¯αi¯⋅σρEj¯βj¯⋅σρKl¯γl¯(∑r=01−ap​q(−1)r[1−ap​qr]qdpEp1−ap​q−rEqEpr)Fi′¯αi′¯⋅σρEj′¯βj′¯⋅σρKl′¯γl′¯F_{\underline{i}}^{\underline{\alpha_{i}}}\!\cdot_{\sigma_{\rho}}\!\!E_{\underline{j}}^{\underline{\beta_{j}}}\!\cdot_{\sigma_{\rho}}\!\!K_{\underline{l}}^{\underline{\gamma_{l}}}\left(\sum_{r=0}^{1-a_{pq}}(-1)^{r}\left[\begin{array}[]{c}1-a_{pq}\\ r\end{array}\right]_{q^{d_{p}}}E_{p}^{1-a_{pq}-r}E_{q}E_{p}^{r}\right)F_{\underline{i^{\prime}}}^{\underline{\alpha_{i}^{\prime}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{\underline{j^{\prime}}}^{\underline{\beta_{j}^{\prime}}}\!\cdot_{\sigma_{\rho}}\!\!K_{\underline{l^{\prime}}}^{\underline{\gamma_{l}^{\prime}}} (87)

et de la forme

Fi¯αi¯⋅σρEj¯βj¯⋅σρKl¯γl¯(∑r=01−ap​q(−1)r[1−ap​qr]qdpFp1−ap​q−rFpFqr)Fi′¯αi′¯⋅σρEj′¯βj′¯⋅σρKl′¯γl′¯,F_{\underline{i}}^{\underline{\alpha_{i}}}\!\cdot_{\sigma_{\rho}}\!\!E_{\underline{j}}^{\underline{\beta_{j}}}\!\cdot_{\sigma_{\rho}}\!\!K_{\underline{l}}^{\underline{\gamma_{l}}}\left(\sum\limits_{r=0}^{1-a_{pq}}(-1)^{r}\left[\begin{array}[]{c}1-a_{pq}\\ r\end{array}\right]_{q^{d_{p}}}F_{p}^{1-a_{pq}-r}F_{p}F_{q}^{r}\right)F_{\underline{i^{\prime}}}^{\underline{\alpha_{i}^{\prime}}}\!\cdot_{\sigma_{\rho}}\!\!E_{\underline{j^{\prime}}}^{\underline{\beta_{j}^{\prime}}}\!\cdot_{\sigma_{\rho}}\!\!K_{\underline{l^{\prime}}}^{\underline{\gamma_{l}^{\prime}}}, (88)

avec i¯,αi¯,j¯,βj¯,l¯,γl¯\underline{i},\underline{\alpha_{i}},\underline{j},\underline{\beta_{j}},\underline{l},\underline{\gamma_{l}} des multi-indices de la forme précédente et p,q=1,…,tp,q=1,\ldots,t. Par conséquent l’élément uu est une combinaison linéaire d’éléments de la forme

Fi¯αi¯⋅σρEj¯βj¯⋅σρKl¯γl¯⋅σρ(∑r=01−ap​q(−1)r[1−ap​qr]qdpλp​qap​q+2​r−1Ep1−ap​q−r⋅σρEq⋅σρEpr)⋅σρFi′¯αi′¯⋅σρEj′¯βj′¯⋅σρKl′¯γl′¯\begin{array}[]{l}F_{\underline{i}}^{\underline{\alpha_{i}}}\!\cdot_{\sigma_{\rho}}\!\!E_{\underline{j}}^{\underline{\beta_{j}}}\!\cdot_{\sigma_{\rho}}\!\!K_{\underline{l}}^{\underline{\gamma_{l}}}\!\cdot_{\sigma_{\rho}}\!\!\left(\sum\limits_{r=0}^{1-a_{pq}}(-1)^{r}\left[\begin{array}[]{c}1-a_{pq}\\ r\end{array}\right]_{q^{d_{p}}}\!\!\lambda_{pq}^{a_{pq}+2r-1}E_{p}^{1-a_{pq}-r}\!\cdot_{\sigma_{\rho}}\!\!E_{q}\!\cdot_{\sigma_{\rho}}\!\!E_{p}^{r}\right)\\ \cdot_{\sigma_{\rho}}F_{\underline{i^{\prime}}}^{\underline{\alpha_{i}^{\prime}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{\underline{j^{\prime}}}^{\underline{\beta_{j}^{\prime}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}K_{\underline{l^{\prime}}}^{\underline{\gamma_{l}^{\prime}}}\end{array} (89)

et de la forme

Fi¯αi¯⋅σρEj¯βj¯⋅σρKl¯γl¯⋅σρ(∑r=01−ap​q(−1)r[1−ap​qr]qdpFp1−ap​q−r⋅σρFq⋅σρFpr)⋅σρFi′¯αi′¯⋅σρEj′¯βj′¯⋅σρKl′¯γl′¯,\begin{array}[]{l}F_{\underline{i}}^{\underline{\alpha_{i}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{\underline{j}}^{\underline{\beta_{j}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}K_{\underline{l}}^{\underline{\gamma_{l}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}\left(\sum\limits_{r=0}^{1-a_{pq}}(-1)^{r}\left[\begin{array}[]{c}1-a_{pq}\\ r\end{array}\right]_{q^{d_{p}}}F_{p}^{1-a_{pq}-r}\cdot_{\sigma_{\rho}}F_{q}\cdot_{\sigma_{\rho}}F_{p}^{r}\right)\\ \cdot_{\sigma_{\rho}}F_{\underline{i^{\prime}}}^{\underline{\alpha_{i}^{\prime}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{\underline{j^{\prime}}}^{\underline{\beta_{j}^{\prime}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}K_{\underline{l^{\prime}}}^{\underline{\gamma_{l}^{\prime}}},\end{array} (90)

Donc ψ⁡(u)\psi(u) est une combinaison linéaire d’éléments de la forme

ψ(Fi¯αi¯⋅σρEj¯βj¯⋅σρKl¯γl¯⋅σρ(∑r=01−ap​q(−1)r[1−ap​qr]qdpλp​qap​q+2​r−1Ep1−ap​q−r⋅σρEq⋅σρEpr)⋅σρFi′¯αi′′¯⋅σρEj′¯βj′′¯⋅σρKl′¯γl′′¯)=ψ(Fi¯αi¯⋅σρEj¯βj¯⋅σρKl¯γl¯)ψ(∑r=01−ap​q(−1)r[1−ap​qr]qdpλp​qap​q+2​r−1Ep1−ap​q−r⋅σρEq⋅σρEpr)ψ(Fi′¯αi′′¯⋅σρEj′¯βj′′¯⋅σρKl′¯γl′′¯)=Yi¯αi¯​Xj¯βj¯​Zl¯γl¯​(∑r=01−ap​q(−1)r​[1−ap​qr]qdp​λp​qap​q+2​r−1​Xp1−ap​q−r​Xq​Xpr)​Yi′¯αi′′¯Xj′¯βj′′¯​Zl′¯γl′′¯\begin{array}[]{l}\psi\left(F_{\underline{i}}^{\underline{\alpha_{i}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{\underline{j}}^{\underline{\beta_{j}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}K_{\underline{l}}^{\underline{\gamma_{l}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}\left(\sum\limits_{r=0}^{1-a_{pq}}(-1)^{r}\left[\begin{array}[]{c}1-a_{pq}\\ r\end{array}\right]_{q^{d_{p}}}\lambda_{pq}^{a_{pq}+2r-1}E_{p}^{1-a_{pq}-r}\cdot_{\sigma_{\rho}}\right.\right.\\ \left.\left.E_{q}\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{p}^{r}\right)\cdot_{\sigma_{\rho}}F_{\underline{i^{\prime}}}^{\underline{\alpha^{\prime}_{i^{\prime}}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{\underline{j^{\prime}}}^{\underline{\beta^{\prime}_{j^{\prime}}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}K_{\underline{l^{\prime}}}^{\underline{\gamma^{\prime}_{l^{\prime}}}}\right)\\ \begin{array}[]{ll}=&\psi\left(F_{\underline{i}}^{\underline{\alpha_{i}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{\underline{j}}^{\underline{\beta_{j}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}K_{\underline{l}}^{\underline{\gamma_{l}}}\right)\;\psi\left(\sum\limits_{r=0}^{1-a_{pq}}(-1)^{r}\left[\begin{array}[]{c}1-a_{pq}\\ r\end{array}\right]_{q^{d_{p}}}\lambda_{pq}^{a_{pq}+2r-1}\right.\\ &\left.E_{p}^{1-a_{pq}-r}\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{q}\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{p}^{r}\right)\psi\left(F_{\underline{i^{\prime}}}^{\underline{\alpha^{\prime}_{i^{\prime}}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{\underline{j^{\prime}}}^{\underline{\beta^{\prime}_{j^{\prime}}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}K_{\underline{l^{\prime}}}^{\underline{\gamma^{\prime}_{l^{\prime}}}}\right)\end{array}\\ \begin{array}[]{ll}=&Y_{\underline{i}}^{\underline{\alpha_{i}}}X_{\underline{j}}^{\underline{\beta_{j}}}Z_{\underline{l}}^{\underline{\gamma_{l}}}\left(\sum\limits_{r=0}^{1-a_{pq}}(-1)^{r}\left[\begin{array}[]{c}1-a_{pq}\\ r\end{array}\right]_{q^{d_{p}}}\lambda_{pq}^{a_{pq}+2r-1}X_{p}^{1-a_{pq}-r}X_{q}X_{p}^{r}\right)Y_{\underline{i^{\prime}}}^{\underline{\alpha^{\prime}_{i^{\prime}}}}\\ &X_{\underline{j^{\prime}}}^{\underline{\beta^{\prime}_{j^{\prime}}}}Z_{\underline{l^{\prime}}}^{\underline{\gamma^{\prime}_{l^{\prime}}}}\end{array}\end{array} (91)

et, de façon similaire, d’éléments de la forme

ψ(Fi¯αi¯⋅σρEj¯βj¯⋅σρKl¯γl¯⋅σρ(∑r=01−ap​q(−1)r[1−ap​qr]qdpFp1−ap​q−r⋅σρFq⋅σρFpr)⋅σρFi′¯αi′′¯⋅σρEj′¯βj′′¯⋅σρKl′¯γl′′¯)=Yi¯αi¯​Xj¯βj¯​Zl¯γl¯​(∑r=01−ap​q(−1)r​[1−ap​qr]qdp​Yp1−ap​q−r​Yq​Ypr)​Yi′¯αi′′¯​Xj′¯βj′′¯​Zl′¯γl′′¯.\begin{array}[]{l}\psi(F_{\underline{i}}^{\underline{\alpha_{i}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{\underline{j}}^{\underline{\beta_{j}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}K_{\underline{l}}^{\underline{\gamma_{l}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}\left(\sum\limits_{r=0}^{1-a_{pq}}(-1)^{r}\left[\begin{array}[]{c}1-a_{pq}\\ r\end{array}\right]_{q^{d_{p}}}F_{p}^{1-a_{pq}-r}\cdot_{\sigma_{\rho}}F_{q}\cdot_{\sigma_{\rho}}F_{p}^{r}\right)\\ \cdot_{\sigma_{\rho}}F_{\underline{i^{\prime}}}^{\underline{\alpha^{\prime}_{i^{\prime}}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{\underline{j^{\prime}}}^{\underline{\beta^{\prime}_{j^{\prime}}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}K_{\underline{l^{\prime}}}^{\underline{\gamma^{\prime}_{l^{\prime}}}})\\ =Y_{\underline{i}}^{\underline{\alpha_{i}}}X_{\underline{j}}^{\underline{\beta_{j}}}Z_{\underline{l}}^{\underline{\gamma_{l}}}\left(\sum\limits_{r=0}^{1-a_{pq}}(-1)^{r}\left[\begin{array}[]{c}1-a_{pq}\\ r\end{array}\right]_{q^{d_{p}}}Y_{p}^{1-a_{pq}-r}Y_{q}Y_{p}^{r}\right)Y_{\underline{i^{\prime}}}^{\underline{\alpha^{\prime}_{i^{\prime}}}}X_{\underline{j^{\prime}}}^{\underline{\beta^{\prime}_{j^{\prime}}}}Z_{\underline{l^{\prime}}}^{\underline{\gamma^{\prime}_{l^{\prime}}}}.\end{array} (92)

Les deux derniers membres de (91) et de (92) sont nuls en vertu de (41) et (42). Il en résulte que ψ⁡(u)\psi(u) est nul et que le morphisme ψ\psi se factorise en un morphisme Ψ:σρUq(𝔤)→Aλ\Psi:\>_{\sigma_{\rho}}\!U_{q}(\mathfrak{g})\rightarrow A_{\lambda}.

Le morphisme Ψ\Psi est surjectif puisque ψ\psi l’est. De plus nous avons la relation

(φλ∘Ψ)(Fi¯αi¯⋅σρEj¯βj¯⋅σρKl¯γl¯)=φλ​(Yi¯αi¯​Xj¯βj¯​Zl¯γl¯)=φλ(Yi¯)αi¯⋅σρφλ(Xj¯)βj¯⋅σρφλ(Zl¯)γl¯=Fi¯αi¯⋅σρEj¯βj¯⋅σρKl¯γl¯,\begin{array}[]{rcl}(\varphi_{\lambda}\circ\Psi)(F_{\underline{i}}^{\underline{\alpha_{i}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{\underline{j}}^{\underline{\beta_{j}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}K_{\underline{l}}^{\underline{\gamma_{l}}})&=&\varphi_{\lambda}(Y_{\underline{i}}^{\underline{\alpha_{i}}}X_{\underline{j}}^{\underline{\beta_{j}}}Z_{\underline{l}}^{\underline{\gamma_{l}}})\\ &=&\varphi_{\lambda}(Y_{\underline{i}})^{\underline{\alpha_{i}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}\varphi_{\lambda}(X_{\underline{j}})^{\underline{\beta_{j}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}\varphi_{\lambda}(Z_{\underline{l}})^{\underline{\gamma_{l}}}\\ &=&F_{\underline{i}}^{\underline{\alpha_{i}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}E_{\underline{j}}^{\underline{\beta_{j}}}\cdot_{\sigma_{\rho}}K_{\underline{l}}^{\underline{\gamma_{l}}},\end{array} (93)

pour tout multi-indices i¯,αi¯,j¯,βj¯,j¯,γl¯\underline{i},\underline{\alpha_{i}},\underline{j},\underline{\beta_{j}},\underline{j},\underline{\gamma_{l}}. Donc l’application φλ∘Ψ\varphi_{\lambda}\circ\Psi est égale à l’identité de Uqσρ​(𝔤){}_{\sigma_{\rho}}\!U_{q}(\mathfrak{g}). En conséquence, Ψ\Psi est injective. Comme Ψ\Psi est surjective, elle est bijective d’inverse φλ\varphi_{\lambda}. ∎

3.3. Démonstration du théorème

Le point (1)(1) est une conséquence du lemme 5.

Démontrons le point (2)(2). Soit AA un objet galoisien de Uq​(𝔤)U_{q}(\mathfrak{g}). Notons ii le plongement naturel de k⁡[G]k[G] dans Uq​(𝔤)U_{q}(\mathfrak{g})  ; ce morphisme d’algèbres de Hopf nous permet en particulier de définir une structure d’algèbre Uq​(𝔤)U_{q}(\mathfrak{g})-comodule à gauche sur k⁡[G]k[G] par

k⁡[G]→Δk⁡[G]k⁡[G]⊗k⁡[G]→i⊗IdUq​(𝔤)⊗k⁡[G].k[G]\xrightarrow{\Delta_{k[G]}}k[G]\otimes k[G]\xrightarrow{i\otimes\rm{Id}}U_{q}(\mathfrak{g})\otimes k[G]. (94)

Comme nous l’avons expliqué au paragraphe 1.1, ce plongement i:k​[G]→Uq​(𝔤)i:k[G]\to U_{q}(\mathfrak{g}) induit une application

i⋆:Galk​(Uq​(𝔤))→Galk​(k⁡[G]).i^{\star}:\mathrm{Gal}_{k}(U_{q}(\mathfrak{g}))\rightarrow\mathrm{Gal}_{k}(k[G]). (95)

Considérons l’image i⋆​(A)i^{\star}(A) de AA dans Galk​(k​[G])\mathrm{Gal}_{k}(k[G]). D’après [KS, Prop. 3.2],

Gal⁡(k⁡[G])≅H2​(G,k⋆).\mathrm{Gal}(k[G])\cong\mathrm{H}^{2}(G,k^{\star}). (96)

Il est bien connu que ce dernier groupe est isomorphe à Hom⁡(Λ2​ℤt,k∗)\mathrm{Hom}(\Lambda^{2}\mathbb{Z}^{t},k^{*}) (voir par exemple [B, Théorème V.6.4 (iii)]). Par conséquent, il existe une famille λ\lambda telle que i∗(A)≅σλk[G]i^{*}(A)\cong\>_{\sigma_{\lambda}}\!k[G].

Le lemme 1 assure que i∗(A)≅σλk[G]i^{*}(A)\cong\>_{\sigma_{\lambda}}\!k[G] est isomorphe, comme algèbre, à Uqσρ​(𝔤)​□Uq​(𝔤)​k​[G]{}_{\sigma_{\rho}}U_{q}(\mathfrak{g})\Box_{U_{q}(\mathfrak{g})}k[G] qui vaut i∗(σρUq(𝔤))i^{*}(_{\sigma_{\rho}}U_{q}(\mathfrak{g})), par définition de i∗i^{*}. Les lemmes 4 et 5 assurent que Uqσρ​(𝔤)≅Aλ{}_{\sigma_{\rho}}U_{q}(\mathfrak{g})\cong A_{\lambda} et par suite nous avons

i⋆​(A)≅i⋆​(Aλ).i^{\star}(A)\cong i^{\star}(A_{\lambda}). (97)

Or Kassel et Schneider [KS, Théorème 4.5] ont montré que l’application i⋆:ℋk​(Uq​(𝔤))→ℋk​(k⁡[G])i^{\star}:\mathcal{H}_{k}(U_{q}(\mathfrak{g}))\rightarrow\mathcal{H}_{k}(k[G]) est une bijection sur les classes d’homotopie d’extensions galoisiennes. Par conséquent, AA et AλA_{\lambda} sont homotopes.

Démontrons le point (3)(3). Supposons que AλA_{\lambda} et Aλ′A_{\lambda^{\prime}} définissent le même élément de ℋ​(Uq​(𝔤))\mathcal{H}(U_{q}(\mathfrak{g})). Alors i⋆​(Aλ)=i⋆​(Aλ′)i^{\star}(A_{\lambda})=i^{\star}(A_{\lambda^{\prime}}) dans ℋk​(k​[G])\mathcal{H}_{k}(k[G]). D’après [KS, Prop 3.2], on a ℋk​(k⁡[G])≅Galk​(k⁡[G])\mathcal{H}_{k}(k[G])\cong\mathrm{Gal}_{k}(k[G]). Il résulte de ceci et de la bijection (96) que λ=λ′\lambda=\lambda^{\prime}.

Références

  • [B] K. S. Brown, Cohomology of groups, Graduate Texts in Mathematics, volume 87, Springer-Verlag, New York-Berlin, 1982.
  • [EM] S. Eilenberg, J.-C. Moore, Homology and fibrations. I. Coalgebras, cotensor product and its derived functors, Comment. Math. Helv. 40 (1966) 199–236.
  • [J] J.-C. Jantzen, Lectures on Quantum Groups, Graduate Studies in Mathematics, Volume 6, Amer. Math. Soc., Providence, RI, (1995).
  • [K] C. Kassel, Quantum principal bundles up to homotopy equivalence, The Legacy of Niels Henrik Abel, The Abel Bicentennial, Oslo, 2002, O. A. Laudal, R. Piene (eds.), Springer-Verlag (2004), 737–748.
  • [KS] C. Kassel, H.-J. Schneider, Homotopy theory of Hopf Galois extensions. Annales Inst. Fourier (Grenoble), 55 (2005), 2521–2550.
  • [M] S. Montgomery, Hopf algebras and their actions on rings, CBMS Regional Conference Series in Mathematics, 82, American Mathematical Society, Providence, RI, (1993).
  • [MS] S. Montgomery, H.-J. Schneider, Krull relations in Hopf Galois extensions : lifting and twisting, J. Algebra 288 (2005), 364–383.
  • [S] H.-J. Schneider, Principal homogeneous spaces for arbitrary Hopf algebras, Israel J. Math. 72 (1990), no. 1-2, 167–195.