Dự đoán chỉ số cường độ tín hiệu thu RSSI
với các mô hình học máy

(tiếng Việt: ”sai số tuyệt đối trung bình”) đo độ lớn trung bình của các sai số trong một tập hợp kết quả dự đoán mà không tính đến hướng của chúng. Đây là giá trị trung bình trên mẫu thử nghiệm về sự khác biệt tuyệt đối giữa dự đoán và quan sát thực tế, trong đó tất cả các khác biệt riêng lẻ có trọng số bằng nhau. Phương trình tính toán của MAE là:

Trong đó $Y_{i}$ là kết quả thu được của dữ liệu và $\hat{Y_{i}}$ là giá trị dự đoán.

(tiếng Việt dịch là: ”sai số toàn phương trung bình”) của một phép ước lượng là trung bình của bình phương các sai số, tức là sự khác biệt giữa các ước lượng và những gì được đánh giá. MSE là một hàm rủi ro, tương ứng với giá trị kỳ vọng của sự mất mát sai số bình phương hoặc mất mát bậc hai. Sự khác biệt xảy ra do ngẫu nhiên, hoặc vì các ước lượng không tính đến thông tin có thể cho ra một ước tính chính xác hơn. Phương trình tính toán MSE là:

Trong đó $Y_{i}$ là kết quả thu được của dữ liệu và $\hat{Y_{i}}$ là giá trị dự đoán.

Việc bình phương giá trị trung bình của sai số sẽ giúp sai số có thể đạo hàm và từ đó có thể áp dụng một số phương pháp tìm điểm tối ưu.

Hồi quy tuyến tính Linear Regression là một mô hình kinh điển trong học máy, trong đó ta có bộ dữ liệu gồm n ví dụ $(x_{1},x_{2},x_{3},...,x_{n})$ và giá trị cần dự đoán $(y_{1},y_{2},y_{3},...,y_{n})$. Mục tiêu của mô hình là đưa ra một hàm dự đoán tuyến tính $\hat{y}=f(x)$ mà giá trị dự đoán $\hat{y}$ gần với y. Hàm đó có dạng:

Ta muốn hàm $f$ càng khớp với bộ dữ liệu càng tốt. Nghĩa là sai số dự đoán $\hat{y_{i}}$ và $y_{i}$ trên điểm dữ liệu $x_{i}$ càng nhỏ càng tốt. Chúng ta xây dựng hàm mất mát $J(\theta)$ là trung bình của tổng bình phương giá trị sai lệch trên từng điểm dữ liệu trên tập huấn luyện [15].

Để mô hình dự đoán càng gần với các điểm dữ liệu trên tập huấn luyện, ta cần tối thiểu hóa hàm lỗi trên, dẫn đến bài toán tối ưu sau:

Khi đó nghiệm của bài toán là:

Support Vector Machine là một công cụ học máy phổ biến cho các bài toàn phân loại và hồi quy, được phát minh bởi Vladimir Vapnik và cộng sự vào năm 1992. SVM regression được coi là một kỹ thuật nonparametric vì nó dựa vào hàm kernel [16]. Giải thuật SVR còn được gọi là episilon-insensitive SVM($\epsilon$-SVM), hay L1-loss. Trong giải thuật $\epsilon$-SVM, tập các điểm dữ liệu huấn luyện bao gồm các ví dụ $x_{n}$ và giá trị đích $y_{n}$. Mục tiêu là tìm một hàm f sao cho $f(x_{n})$ sai khác với $y_{n}$ một khoảng nhỏ hơn $\epsilon$.

Hàm mục tiêu của mô hình SVM sẽ có dạng:

trong đó, $\mathbf{w}$ là ma trận trọng số, các tham số của mô hình học máy để tính toán và phân loại đầu ra theo đầu vào, $C$ là tham số regularization của mô hình SVM, và $\xi$ là sai khác giữa đầu ra thực tế và đầu ra dự đoán của mô hình.

Nếu $C$ nhỏ, thuật toán sẽ điều chỉnh sao cho kết quả dự đoán có margin lớn nhất có thể, tuy nhiên điều này sẽ dẫn tới giá trị $\sum_{n=1}^{N}\xi_{n}$ lớn, tức các giá trị dự đoán không sát với các giá trị thực tế. Nếu C lớn, mô hình sẽ cố gắng tối thiểu hóa sai khác giữa đầu ra dự đoán và đầu ra thực tế. Điều này có thể gây ra hiện tượng overfitting, khi đó, mô hình có thể sẽ không đem lại kết quả cao đối với tập dữ liệu khác trong thực tế.

Nhóm tác giả thực hiện tối ưu mô hình với tham số chính là $C$ ảnh hưởng tới việc mô hình sẽ huấn luyện khớp theo tập dữ liệu để đạt hàm mất mát là nhỏ nhất, hay cố gắng tạo ra khoảng bảo vệ nhỏ nhất cho tập dữ liệu như đã được trình bày ở trên.

Cây quyết định được sử dụng để xây dựng cả mô hình hồi quy hoặc phân loại với mô hình dạng cây. Nó chia nhỏ một tập dữ liệu thành các tập nhỏ hơn, trong khi đồng thời từng bước xây dựng cây quyết định tương ứng. Kết quả là là một mô hình cây với các nút quyết định và nút lá. Một nút quyết định có tối thiểu 2 nhánh, mỗi nhánh đại diện cho giá trị của thuộc tính được kiểm tra tại nút đó. Nút lá đại diện cho giá trị mục tiêu, có thể là cả dạng nhãn ( đối với các bài toán phân loại), hoặc giá trị số (đối với các bài toán hồi quy) [17].

Giải thuật chính để xây dựng cây quyết định là ID3, C4.5, và CART. ' đây, ta khảo sát giải thuật ID3, là một giải thuật được phát triển bởi J.R.Quinlan, xây dựng cây theo mô hình top-down, tìm kiếm tham lam trên không gian các nhánh có thể phân chia và không quay lui. Trong khi giải thuật ID3 cho bài toán phân loại sử dụng độ đo Information Gain, thì với bài toán hồi quy ID3 sử dụng độ đo sự suy giảm độ lệch chuẩn (standard deviation reduction) để xây dựng cây.

Các tham số mà nhóm tác giả thực hiện tối ưu trong công trình này là:

• •

  Độsâu tối đa của cây: Nhóm triển khai các mô hình với giá trị độ sâu là [20, 50, 80, 100, 300, 500, 1000]

• •

  Số mẫu tối thiểu để phân nhánh: triển khai tối ưu với các giá trị [2, 5, 10]

• •

  Số mẫu tối thiểu ở mỗi nút lá: triển khai tối ưu với các giá trị [2, 5, 10].

'đây, các tham số tối ưu của cây quyết định chủ yếu là các điều kiện dừng của mô hình. Điều kiện dừng trong mô hình này có tác dụng hạn chế việc overfitting trong huấn luyện, giúp dừng lại thuật toán trước khi hàm mất mát đạt giá trị quá nhỏ, khiến cho mô hình áp dụng quá khớp với tập huấn luyện mà không áp dụng được cho các tập dữ liệu khác trong thực tế.

Giải thuật Random Forest tăng độ chính xác của mô hình bằng cách sử dụng nhiều cây quyết định, bằng kĩ thuật bagging. Khi ra quyết định, mô hình Random Forest sẽ lấy trung bình giá trị dự đoán trên các cây trong rừng. Ý tưởng chính của giải thuật như sau: ' mỗi lần phân chia cây, một tập ngẫu nhiên m thuộc tính được lấy ra và chỉ m thuộc tính này tham gia vào việc phân chia cây.

Đối với mỗi cây phát triển dựa vào một mẫu bootstrap, tỷ lệ lỗi của các phần tử không thuộc vào bootstrap được kiểm soát, gọi là tỷ lệ lỗi out-of-bag (OOB).Dữ liệu out-of-bag được sử dụng để ước lượng lỗi tạo ra từ việc kết hợp các kết quả từ các cây, tổng hợp trong giải thuật Random Forest, cũng như để ước lượng độ quan trọng của thuộc tính.

Các tham số tối ưu của mô hình này giống với các tham số trong mô hình cây quyết định mà nhóm tác giả đã thực hiện ở trên, tuy nhiên bổ sung thêm một tham số là Số lượng cây quyết định trong rừng ngẫu nhiễn do bản chất mô hình rừng ngẫu nhiễn là tập hợp của một số lượng cây quyết định. ' đây, nhóm tác giả thực hiện tối ưu với giá trị số lượng cây quyết định là [10, 20, 50, 100, 300, 500].

Tương tự như Random Forest, Gradient Boosting Tree cũng là một mô hình được xây dựng từ nhiều cây quyết định. Tuy nhiên như đã trình bày ở trên thì Rừng ngẫu nhiên thuộc một nhóm gọi là các thuật toán Bagging. Các model trong Bagging đều là học một cách riêng rẽ, không liên quan hay ảnh hưởng gì đến nhau, điều này trong một số trường hợp có thể dẫn đến kết quả tệ khi các model có thể học cùng ra 1 kết quả. Chúng ta không thể kiểm soát được hướng phát triển của các model con thêm vào bagging.

Thay vào đó thì Gradient Boosting hay điển hình với Gradient Boosting Tree thuộc nhóm Boosting, tức là các mô hình con sẽ lấy kết quả của nhau và phát triển thêm. Ý tưởng của phương pháp này là tìm các cực tiểu cục bộ của bài toán rồi từ đó tìm được cực tiểu toàn cục - điều này là vô cùng khó đối với một mô hình riêng rẽ (decision tree). Tuy nhiên, do Boosting là một quá trình tuần tự, không thể xử lí song song, do đó, thời gian train mô hình có thể tương đối lâu.

Tương tự như rừng ngẫu nhiên là tập hợp của nhiều cây quyết định nên các tham số trong mô hình này tương đồng với các tham số của mô hình rừng ngẫu nhiên đã được trình bày ở trước.