References

[1] van Aardenne-Ehrenfest, T. and N. G. de Bruijn, Circuits and trees in oriented linear graphs, Simon Stevin 28 (1951), pp. 203–217.
[2] Dit artikel is ook verschenen in: (I. Gessel and G. Rota eds.) Classic Papers in Combinatorics, Modern Birkhäuser Classics, 2009, pp. 149–163
[3] Amin, K., Factorization of finite abelian groups, International Journal of Algebra 6 (2012), pp. 101–107.
[4] André, D., Développements de $\sec x$ et de $\tan x$ , Comtes Rendus des Séances de l’Académie des Sciences. Paris. 88 (1879), pp. 965–967.
[5] André, D., Sur les permutations alternées, Journal de Mathématiques pures et appliquées. Paris. 7 (1881), pp. 167–184.
[6] André, D., Probabilité pour qu’une permutation donnée de $n$ lettres soit une permutation alternée, Comtes Rendus des Séances de l’Académie des Sciences. Paris. 97 (1883), pp. 983–984.
[7] Berge, C., Two theorems in graph theory, Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 43 (1957), pp. 842–844.
[8] Björklund, A., Counting perfect matchings as fast as Ryser, Proceedings $23^{\mathrm{rd}}$ Annual ACM-SIAM Symposium on Discrete Algorithms, Kyoto, Japan. SIAM (2012), pp. 914–921.
[9] Brightwell, G. and P. Winkler, Counting Eulerian cirsuits is $\#$ P-complete, Proceedings of the $7^{\mathrm{th}}$ Workshop on Algorithm Engineering and Experiments and the Second Workshop on Analytic Algorithmics and Combinatorics, Vancouver, BC, Canada. SIAM (2005), pp. 259–262.
[10] de Bruijn, N. G., Gemeenschappelijke representatensystemen van twee klassenindeelingen van een verzameling, Nieuw Archief voor Wiskunde 22 (1943), pp. 48–52.
[11] de Bruijn, N. G., A combinatorial problem, Idagationes Mathematicae 8 (1946), pp. 461–467.
[12] de Bruijn, N. G., On bases for the set of integers, Publicationes Mathematicae 1 (1950), pp. 232–242.
[13] de Bruijn, N. G., On the factorization of finite abelian groups, Indagationes Mathematicae 15 (1953), pp. 258–264.
[14] de Bruijn, N. G., On the factorization of cyclic groups, Indagationes Mathematicae 15 (1953), pp. 370–377.
[15] de Bruijn, N. G., On number systems, Nieuw Archief voor Wiskunde 4 (1956), pp. 15–17.
[16] de Bruijn, N. G., Generalization of Pólya’s fundamental theorem in enumerative combinatorial analysis, Indagationes Mathematicae 21 (1959), pp. 59–69.
[17] de Bruijn, N. G., Enumerative combinatorial problems concerning structures, Nieuw Archief voor Wiskunde 11 (1963), pp. 142–161.
[18] de Bruijn, N. G., Some direct decompositions of the set of integers, Mathematics of Computation 18 (1964), pp. 537–546.
[19] de Bruijn, N. G., Pólya’s theory of counting. Chapter 5 in (E. Beckenbach ed.) Applied Combinatorial mathematics, Wiley, 1964, pp. 144–184.
[20] de Bruijn, N. G., Colour patterns that are invariant under a given permutation of the colours, Journal of Combinatorial Theory 2 (1967), pp. 418–421.
[21] de Bruijn, N. G., Filling boxes with bricks, American Mathematical Monthly 76 (1969), pp. 37–40.
[22] de Bruijn, N. G., Permutations with given ups and downs, Nieuw Archief voor Wiskunde 18 (1970), pp. 61–65.
[23] de Bruijn, N. G., Pólya’s Abzähltheorie: Muster für Graphen und chemische Verbindungen. In (K. Jacobs ed.) Selecta Mathematica III Springer-Verlag, Heidelberger Taschenbücher 86, 1971, pp. 1–26.
[24] de Bruijn, N. G., A survey of generalizations of Pólya’s enumeration theorem, Nieuw Archief voor Wiskunde 19 (1971), pp. 89–112.
[25] de Bruijn, N. G., Enumeration of mapping patterns, Journal of Combinatorial Theory (A) 12 (1972), pp. 14–20.
[26] de Bruijn, N. G., A solitaire game and its relation to a finite field, Journal of Recreational Mathematics 5 (1972), pp. 133–137.
[27] de Bruijn, N. G., Acknowledgement of priority to C. Flye Sainte-Marie on the counting or circular arrangements of $2^{n}$ zeros and ones that show each $n$ -letter word eaxactly once. Technical Report, TUE, T.H.-Report 75-WSK-06, Technological University Eindhoven, 1975.
[28] de Bruijn, N. G., A note on the Cauchy-Frobenius lemma, Indagationes Mathematicae 41 (1979), pp. 225–228.
[29] de Bruijn, N. G., De stelling van Pólya, met toepassing op het tellen van bomen en boomvormige molekulen. In Vertelling over tellen, Vakantiecursus 34/80, Mathematisch Centrum, Amsterdam, 1980.
[30] de Bruijn, N. G., Counting complete matchings without using Pfaffians, Indagationes Mathematicae 42 (1980), pp. 361–366.
[31] de Bruijn, N. G., Algebraic theory of Penrose’s non-periodic tilings of the plane (I and II), Indiagationes Mathematicae 43 (1981), pp. 38–66.
[32] de Bruijn, N. G., Mijn liefste boek: Pólya-Szegö. In Uitgelezen Gezelschap, Equiliber nr. 6, Bibliotheek TUE, 1994, pp. 4–8.
[33] de Bruijn, N. G. and P. Erdös, On a combinatorial problem, Indagationes Mathematicae 10 (1948), pp. 421–423.
In de originele titel staat een tikfout; ‘combinatioral.’
[34] de Bruijn, N. G. and P. Erdös, A colour problem for infinite graphs and a problem in the theory of relations, Indagationes Mathematicae 13 (1951), pp. 371–373.
[35] de Bruijn, N. G., D. E. Knuth and S. O. Rice, The average height of planted plane trees. In (R. Read ed.) Graph Theory and Computing, Academic Press, 1972, pp. 15–22.
[36] de Bruijn, N. G. and B. J. M. Morselt, A note on plane trees, Journal of Combinatorial Theory 2 (1967), pp. 27–34.
[37] Compeau, P. E. C., P. A. Pevzner and G. Tesler, How to apply de Bruijn graphs to genome assembly, Nature Biotechnology 29 (2011), pp. 987–991.
[38] Dinitz, M., Full rank tilings of finite abelian groups, SIAM Journal on Discrete Mathematics 20 (2006), pp. 160–170.
[39] Dowell, J., Periodic basic sequences, Nieuw Archief voor Wiskunde 16 (1968), pp. 112–115.
[40] Eigen, S. J., Y. Ito and V. S. Prasad, Universally bad integers and the 2-adics, Journal of Number Theory 107 (2004), pp. 322–334.
[41] Entringer, R. C., A combinatorial interpretation of the Euler and Bernoulli numbers, Nieuw Archief voor Wiskunde 14 (1966), pp. 241–246.
[42] Everett, C. J. and G. Whaples, Representations of sequences of sets, American Journal of Mathematics 71 (1949), pp. 287–293.
[43] Flye Sainte-Marie, C., Solution to question nr. 48, L’Intermédiare des Mathématiciens 1 (1894), pp. 107–110.
[44] Gallai (Grünwald), T., Solution to problem 4065, American Mathematical Monthly 51 (1944), pp. 169–171.
[45] Good, I. J., Normal recurring decimals, Journal of the London Mathematical Society 21 (1946), pp. 167–169.
[46] Gottschalk, W. H., Choice functions and Tychonoff’s theorem, Proceedings of the American Mathematical Society 2 (1951), pp. 172.
[47] Hajós, G., Über einfache und mehrfache Bedeckung des $n$ -dimensionalen Raumes met einem Würfelgitter, Mathematische Zeitschrift 47 (1941), pp. 427–467.
[48] Hall, M., Distinct representatives of subsets, Bulletin of the American Mathematical Society 54 (1948), pp. 922–926.
[49] Halmos, P. R. and H. E. Vaughan, The marriage problem, American Journal of Mathematics 72 (1950), pp. 214–215.
[50] Harary, F., G. Prins and W. T. Tutte, The number of plane trees, Indagationes Mathematicae 26 (1964), pp. 319–329.
[51] Kasteleyn, P. W., The statistics of dimers on a lattice. I. The number of dimer arrangements on a quadratic lattice, Physica 27 (1961), pp. 1209–1225.
[52] Kasteleyn, P. W., Dimer statistics and phase transitions, Journal of Mathematical Physics 4 (1963), pp. 287–293.
[53] Kasteleyn, P. W., Graph theory and crystal physics. In (F. Harary ed.) Graph Theory and Theoretical Physics, Academic Press, 1967, pp. 43–110.
[54] König, D. and S. Valkó, Über mehrdeutige Abbildungen von Mengen, Mathematische Annalen 95 (1926), pp. 135–138.
[55] König, D., Über Graphen und ihre Anwendung auf Determinantentheorie und Mengenlehre, Mathematische Annalen 77 (1916), pp. 453–465.
[56] van Lint, J. H., Recente ontwikkelingen in de combinatoriek, Nieuw Archief voor Wiskunde 24 (1976), pp. 215–225.
[57] Little, C. H. C., Kasteleyn’s theorem and arbitrary graphs, Canadian Journal of Mathematics 25 (1973), pp. 758–764.
[58] Little, C. H. C., Extensions of Kasteleyn’s method of enumerating the 1-factors of planar graphs. In (D. Holton ed.) Combinatorial Mathematics II, Proceedings of the Second Australian Conference, Melbourne, Australia. Springer-Verlag, Lecture Notes in Mathematics 403, (1974), pp. 63–72.
[59] Little, C. H. C., A characterization of convertible $(0,1)$ -matrices, Journal of Combinatorial Theory, Series B 18 (1975), pp. 187–208.
[60] MacMahon, P. A., Second memoir on the compositions of numbers, Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series A, Containing Papers of a Mathematical or Physical Character 207 (1908), pp. 65–134.
[61] MacMahon, P. A., Combinatory Analysis, Volume 1, Cambridge University Press, 1915.
[62] Moser, L., An application of generating series, Mathematical Magazine 35 (1962), pp. 37–38.
[63] Motzkin, Th., The lines and planes connecting the points of a finite set, Transactions of the American Mathematical Society 70 (1951), pp. 451–464.
[64] Nienhuys, J. W., (L. Hung and T. Kloks, eds.) De Bruijn’s Combinatorics. Manuscript on viXra: 1208.0223, 2012.
[65] Niven, I., A combinatorial problem on finite sequences, Nieuw Archief voor Wiskunde 16 (1968), pp. 116–123.
[66] Pólya, G., Aufgabe 424, Archiv der Mathematik und Physik 20 (1913), pp. 271.
[67] Rado, R., Axiomatic treatment of rank in infinite sets, Canadian Journal of Mathematics 1 (1949), pp. 337–343.
[68] Rado, R., Note on the transfinite case of hall’s theorem on representatives, Journal of the London mathematical Society 42 (1967), pp. 321–324.
[69] Rédei, L., Lacunary polynomials over finite fields, Akademiai Kiado, 1973.
Also published by North-Holland, Amsterdam - London; American Elsevier, New York, 1973.
[70] de Rivière, A., Question nr. 48, L’Intermédiare des Mathématiciens 1 (1894), pp. 19–20.
[71] Robertson, N., P. D. Seymour and R. Thomas, Permanents, Pfaffian orientations, and even directed circuits, Annals of Mathematics 150 (1999), pp. 929–975.
[72] Ryser, H. J., Combinatorial Mathematics, Carus Mathematical Monographs 14, Published by the Mathematical Association of America, distributed by John Wiley and Sons, 1963.
[73] Sands, A. D., The factorization of abelian groups (II), The Quarterly Journal of Mathematics 13 (1962), pp. 45–54.
[74] Sands, A. D., Factoring finite abelian groups, Journal of Algebra 275 (2004), pp. 540–549.
[75] Shapiro, B., M. Shapiro and A. Vainshtein, Periodic De Bruijn triangles: exact and asymptotic results, Discrete Mathematics 298 (2005), pp. 321–333.
[76] Stanley, R. P., A survey of alternating permutations. ArXiv: 0912.4240v1, 2009.
[77] Szabó,S., Constructions related to the Rédei property of groups, Journal of the London Mathematical Society 73 (2006), pp. 701–715.
[78] Szabó, S. and A. D. Sands, Factoring groups into subsets, Chapman & Hall / CRC, Lecture Notes in Pure and Applied Mathematics 257, 2009.
[79] Temperley, H. N. V. and M. E. Fisher, Dimer problem in statistical mechanics – an exact result, Philosophical Magazine 6 (1961), pp. 1061–1063.
[80] Tutte, W. T., On the enumeration of planar maps, Bulletin of the American Mathematical Society 74 (1968), pp. 64–74.
[81] Tutte, W. T. and C. A. B. Smith, On unicursal paths in a network of degree 4, American mathematical Monthly 48 (1941), pp. 233–247.
[82] Valiant, L., The complexity of computing the permanent, Theoretical Computer Science 8 (1979), pp. 189–201.
[83] Vazirani, V. V. and M. Yannakakis, Pfaffian orientations, 0-1 permanents, and even cycles in directed graphs, Discrete Applied Mathematics 25 (1989), pp. 179–190.
[84] Viennot, G., Permutations ayant une forme donnee, Discrete Mathematics 26 (1979), pp. 279–284.
[85] van der Waerden, B. L., Ein Satz über Klasseneinteilungen von endlichen Mengen, Abhandlungen aus dem Mathematischen Seminar der Universität Hamburg 5 (1927), pp. 185–188.
[86] Wilson, R. M., Decompositions of complete graphs into subgraphs isomorphic to a given graph, Proceedings $5^{\mathrm{th}}$ British Combinatorial Conference, Congressus Numerantium XV, Utilitas Mathematica (1976), pp. 647–659. \StartArtikel[Titel=De Combinatoriek van De Bruijn, AuteurA=T. Kloks, AdresA=Department of Computer Science\crlfNational Tsing Hua University\crlfHsinchu, Taiwan, EmailA=kloks@cs.nthu.edu.tw ] \StartLeadInIm memoriam: N. G. de Bruijn. Dit is een korte samenvatting van z”yn werk in de combinatoriek. \StopLeadInIn dit artikel probeer ik een kort overzicht te geven van het werk van De Bruijn in de combinatoriek. \onderwerpRepresentantensystemen In 1927 publiceert Van der Waerden z”yn stelling over een gemeenschappel”yk representanten systeem van twee opsplitsingen van een eindige verzameling [85]. Om precies te z”yn luidt z”yn stelling als volgt.

Stelling 1 (Van der Waerden).

Z”y $M$ een eindige verzameling. Laat $\mathcal{U}$ en $\mathcal{B}$ twee partities¹¹ 1 Voor alle duidel”ykheid: een partitie van een verzameling $V$ is een verzameling deelverzamelingen van $V$ waarvan er geen leeg is, die elkaar paarsgew”ys niet overlappen, en die samen elk element van $V$ bevatten. z”yn van $M$ zodanig dat elk element van $\mathcal{U}$ en elk element van $\mathcal{B}$ precies $n$ elementen heeft. Laat $\mu=|\mathcal{U}|=|\mathcal{B}|$ . Dan is er een verzameling $X\subset M$ van $\mu$ elementen zodanig dat voor elke $x\in X$ er precies één $U\in\mathcal{U}$ is, en er precies één $B\in\mathcal{B}$ is, zodat

X\cap U=X\cap B=\{x\}.

Met andere woorden, $X$ is een gemeenschappel”yk representantensysteem voor $\mathcal{U}$ en $\mathcal{B}$ .

In een nawoord legt Van der Waerden uit dat z”yn stelling equivalent is met de stelling van Kőnig die zegt dat elke reguliere bipartiete graaf een bedekking met dimeren heeft (zie Hoofdstuk References). H”y merkt op dat de stelling van Kőnig naar het oneindige is uitgebreid (waarb”y de graad van de reguliere bipartiete graaf eindig bl”yft) in een artikel van Kőnig en Valkó [54]. Uit die uitbreiding volgt ook de uitbreiding van Van der Waerden’s stelling naar het oneindige. Daarb”y is dan $M$ mogel”yk oneindig, en elk element van $\mathcal{U}$ , en elk element van $\mathcal{B}$ , heeft precies hetzelfde eindige aantal, zeg $n$ , elementen.

Uitbreidingen van de nauw verwante huwel”yksstelling van Hall naar het oneindige volgen in 1965 door Rado [68]. In het eindige geval is Hall’s stelling equivalent met de stelling van König-Egerváry. Deze stelling zegt dat, voor bipartiete grafen, het maximaal aantal elementen in een verzameling kanten zódanig dat geen twee kanten een punt gemeen hebben, gelijk is aan het minimale aantal punten wat alle kanten raakt. Hieruit volgt natuurl”yk König’s stelling voor reguliere bipartiete grafen die we hierboven noemden.

Rado noemt ook eerdere versies van de uitbreiding van Hall’s stelling, namel”yk door Hall zelf in 1948 [48] en anderen [42, 49]. Deze vroege uitbreidingen (door Hall, door Everett en Whaples, en door Halmos en Vaughan) maken gebruik van Tychonoff’s stelling (zie Hoofdstuk References). Rado’s bew”ys maakt géén gebruik van Tychonoff’s stelling. Bovendien bew”yst Rado veel meer dan alleen de uitbreiding die we hieronder noemen in Stelling 2.

Stelling 2 (Hall).

Laat $N$ een eindige of oneindige verzameling z”yn en laat voor elke $k\in N$ , $A_{k}$ een eindige verzameling z”yn. Stel dat aan Hall’s voorwaarde is voldaan, dat wil zeggen dat voor elke eindige $M\subset N$ geldt

|\bigcup_{k\in M}A_{k}|\geq|M|.

Dan is er voor elke $k\in N$ een $x_{k}\in A_{k}$ zódanig dat

k\neq\ell\quad\text{impliceert}\quad x_{k}\neq x_{\ell}.

In 1943 versch”ynt een artikel van De Bruijn met een andere uitbreiding van Van der Waerden’s stelling naar het oneindige. Dat wil zeggen dat voor $M$ nu ook een oneindige verzameling mag worden gekozen. De eis dat elk element van $\mathcal{U}$ en van $\mathcal{B}$ hetzelfde, eindige aantal elementen bevat wordt vervangen door de volgende twee eisen.

1. Voor geen enkele $k\in\mathbb{N}$ z”yn er $k-1$ elementen van $\mathcal{U}$ waarvan de vereniging $k$ verschillende elementen van $\mathcal{B}$ bevat. Hetzelfde geldt met $\mathcal{U}$ en $\mathcal{B}$ hierboven verwisseld. 2. Elk element van $\mathcal{U}$ en van $\mathcal{B}$ heeft slechts met een eindig aantal elementen van respectievel”yk $\mathcal{B}$ en $\mathcal{U}$ een niet-lege doorsnede.

De Bruijn’s artikel [10] vervolgt, na een korte inleiding met een zestal opmerkingen. Ik noem er drie. Op de eerste plaats volgt uit de eerste eis, met $k=1$ , dat geen enkele deelverzameling van $B$ of $U$ leeg is. De tweede opmerking van De Bruijn die ik noem stelt dat, áls er een gemeenschappel”yk representantensysteem is, dat dan aan het eerste item is voldaan. Met andere woorden, als de tweede eis geldt, dan is er een gemeenschappel”yk representantensysteem dan en slechts dan als aan de eerste eis voldaan is. De laatste, $6^{\mathrm{de}}$ opmerking van De Bruijn is, dat we mogen aannemen dat $\mathcal{B}$ en $\mathcal{U}$ (hoogstens) aftelbaar z”yn. Dit volgt uit een constructie van Kőnig [55, Stelling G, op Bladz”yde 460].

Uit dat laatste volgt dat we de elementen van $\mathcal{U}$ en $\mathcal{B}$ kunnen nummeren, wat we meteen maar doen, zeg

U_{1},U_{2},\dots\quad\text{en}\quad B_{1},B_{2},\dots.

Definitie 1.

Een $S_{k}$ -systeem is een verzameling $\{x_{1},\dots,x_{k}\}$ van elementen uit $M$ zodanig dat geen element van $\mathcal{U}$ of van $\mathcal{B}$ er twee van bevat.

Lemma 1.

Onder aanname van de eerste eis alleen geldt het volgende. Z”y $k\geq 0$ en z”y $\{x_{1},\dots,x_{k}\}$ een $S_{k}$ -systeem zodat

(1)

U_{i}\cap B_{i}=\{x_{i}\}\quad\text{voor $\;i\in\{1,\dots,k\}$.}

Dan kan men b”y elke $B_{t}$ met $t>k$ een $s>k$ vinden, en een $S_{k+1}$ -systeem $\{y_{1},\dots,y_{k+1}\}$ wat

U_{1},\dots,U_{k},U_{s}\quad\text{en}\quad B_{1},\dots,B_{k},B_{t}

representeert (maar niet meer persé in dezelfde volgorde).

Opmerking 1.

De Bruijn merkt op dat z”yn bew”ys grotendeels dat van Van der Waerden volgt. W”y volgen De Bruijn’s beschr”yving. Het construeert natuurl”yk, in de terminologie van Berge [7], ‘een verbeterend pad’.²² 2 Zie b”yvoorbeeld ook [64, Exercise 6.7, op Bladz”yde 146 en Exercise 6.13 op Bladz”yde 149].

Bewijs. [Van Lemma 1.] We zeggen dat een verzameling $U_{s}$ verbonden is met de verzameling $B_{t}$ als er een $\omega\geq 1$ en een ketting

(2)

B_{t}=B_{i_{0}},\;U_{i_{1}},\;B_{i_{1}},\;U_{i_{2}},\;B_{i_{2}},\;\dots,\;B_{i_{\omega-1}},\;U_{i_{\omega}}=U_{s}

bestaan zodat

B_{i_{\lambda-1}}\cap U_{i_{\lambda}}\neq\varnothing\quad\text{voor $\;\lambda\in\{1,\dots,\omega\}$.}

We beweren dat er minstens één $s>k$ is zodat $U_{s}$ verbonden is met $B_{t}$ . Stel namel”yk dat $U_{j_{1}},\dots,U_{j_{p}}$ de elementen z”yn van $\mathcal{U}$ die verbonden met $B_{t}$ , waarb”y

j_{1}<j_{2}<\dots<j_{p}\leq k.

Laat dan $N=\cup_{z=1}^{p}U_{j_{z}}$ . Beschouw $x\in B_{t}$ en laat $x\in U_{m}$ voor zekere $m$ . Dan is $U_{m}$ verbonden met $B_{t}$ , en dus ligt $U_{m}$ in $N$ . Dus $B_{t}\subset N$ .

Laat $x_{z}\in B_{j_{z}}$ voor zekere $1\leq z\leq p$ . Stel dat $x_{z}\in U_{m}$ voor zekere $m$ . Dan is de ketting die loopt tot $U_{j_{z}}$ te verlengen met $B_{j_{z}}$ en $U_{m}$ . Dus ook $U_{m}$ is met $B_{t}$ verbonden, en dus is $x_{z}\in N$ . Met andere woorden, $B_{j_{z}}\subset N$ , voor $1\leq z\leq p$ .

Dan is

\cup_{z=1}^{p}B_{j_{z}}\cup B_{t}\subset\cup_{z=1}^{p}U_{j_{z}}.

Dit is in str”yd met Eis 1 en dit bew”yst de bewering.

Er bestaat dus een ketting vanuit $B_{t}$ naar een $U_{s}$ met $s>k$ . Natuurl”yk nemen we de kleinst mogel”yke $s$ waar dat gebeurt, zeg $\omega$ , dus $i_{1},\dots,i_{\omega-1}$ z”yn allemaal hoogstens $k$ . We mogen ook aannemen dat er geen twee dezelfde elementen van $\mathcal{U}$ in de ketting zitten, anders kunnen we een deel van de ketting weglaten. Kies nu een element

y_{\lambda}\in B_{i_{\lambda-1}}\cap U_{i_{\lambda}}\quad\text{voor $\;\lambda\in\{1,\dots,\omega\}$.}

In het representantensysteem vervangen we

x_{i_{1}},\dots,x_{i_{\omega}-1}\quad\text{door}\quad y_{i_{0}},y_{i_{1}},\dots,y_{i_{\omega}-1}.

Die liggen achtereenvolgens in

U_{i_{1}},\dots,U_{i_{\omega-1}},U_{s}\quad\text{en in}\quad B_{t},B_{i_{1}},\dots,B_{i_{\omega-1}}.

Dit nieuwe representantensysteem voldoet aan de eis. ∎

Stelling 3.

Veronderstel dat de partities $\mathcal{U}$ en $\mathcal{B}$ van een eindige of oneindige verzameling $M$ voldoen aan de eisen 1 en 2. Dan bestaat er een gemeenschappel”yk representantensysteem $\mathcal{U}$ en $\mathcal{B}$ .

Bewijs. We kunnen aannemen dat $M$ oneindig is en dat $\mathcal{U}$ en $\mathcal{B}$ aftelbaar z”yn. Neem een nummering van de elementen van $\mathcal{U}$ en $\mathcal{B}$ , zeg

U_{1},\;U_{2},\;\dots\quad\text{en}\quad B_{1},\;B_{2},\;\dots.

Uit Lemma 1 volgt nu het volgende. Als er een $S_{k}$ -systeem (voor de een of andere $k$ ) $\mathcal{S}_{n}$ is wat onder andere $\{U_{1},\dots,U_{n}\}$ en $\{B_{1},\dots,B_{n}\}$ representeert, dan is er ook een $S_{k}$ -systeem $\mathcal{S}_{n+1}$ wat onder andere de elementen van $\{U_{1},\dots,U_{n+1}\}$ en van $\{B_{1},\dots,B_{n+1}\}$ representeert.

We vinden een aftelbare r”y $\mathcal{S}_{1},\mathcal{S}_{2},\dots$ van $S_{k}$ -systemen. In verschillende $\mathcal{S}_{i}$ ’s kan $U_{1}$ met verschillende $B_{\mu}$ ’s corresponderen (dat wil zeggen dat die $B_{\mu}$ ’s een element met $U_{1}$ gemeen hebben). Volgens de tweede eis is het aantal $B_{\mu}$ ’s wat $U_{1}$ doorsn”ydt eindig. Er is dus minstens één $B_{\mu^{\prime}}$ die in oneindig veel $\mathcal{S}_{i}$ ’s correspondeert met $U_{1}$ . De $\mathcal{S}_{i}$ ’s die deze eigenschap niet hebben laten we uit de r”y weg.

We kunnen dit proces herhalen, achtereenvolgens voor $U_{1},B_{1},U_{2},B_{2},\dots$ . We vinden telkens een nieuwe correspondentie $(U_{n},B_{\mu_{n}})$ en $(B_{n},U_{\nu_{n}})$ voor zover die niet al eerder was vastgelegd. Dit leidt tot een één-één-duidige correspondentie tussen elementen van $\mathcal{U}$ en $\mathcal{B}$ die paarsgew”ys een niet-lege doorsnede hebben.

Daarmee is de stelling bewezen. ∎

Opmerking 2.

Laten we de oneindige bipartiete graaf $G$ eens bekijken, waarvan de knopen de elementen van $\mathcal{U}$ en van $\mathcal{B}$ z”yn. Een paar $\{U_{i},B_{j}\}$ vormt een kant in $G$ als $U_{i}\cap B_{j}\neq\varnothing$ . De eerste eis is dan de (tweez”ydige) voorwaarde van Hall. De tweede eis zegt dat elke punt een eindige graad heeft. Volgens Stelling 3 is er dan een bedekking met dimeren, dat wil zeggen, er is een verzameling kanten die paarsgew”ys geen punt gemeen hebben en die samen alle punten van $G$ bedekken. Dus elke knoop kan worden uitgehuwel”ykt.

\onderwerp

De Bruijn cykels

Wellicht is De Bruijn het meest bekend om een van z”yn eerste artikelen [11, 37]. In dit artikel bew”yst De Bruijn een gissing van ir. K. Posthumus. Naar eigen zeggen kwam De Bruijn er na het schrijven van het artikel achter dat het al eens eerder was bewezen, namel”yk door Camille Flye Sainte-Marie [43, 70, 27].

Het originele artikel van De Bruijn betreft een stelling over woorden met letters uit een alfabet met twee letters, 0 en 1. Later, samen met Van Aardenne-Ehrenfest, heeft h”y het uitgebreid naar alfabetten met een willekeurig aantal letters [1]. Over dit artikel later meer.

Definitie 2.

Laat $n\in\mathbb{N}$ . Een $P_{n}$ -cykel is een geordende cykel van $2^{n}$ cijfers 0 en 1 zodanig dat de $2^{n}$ r”yen van opeenvolgende nullen en enen allemaal verschillend zijn.

Met andere woorden, elke mogel”yke r”y nullen en enen ter lengte $n$ komt precies één maal voor als een opeenvolgende deelr”y in de cykel.

Als voorbeeld kan men een $P_{3}$ -cykel nemen

00010111

waarin men de 8 mogelijke r”ytjes

000\quad 001\quad 010\quad 101\quad 011\quad 111\quad 110\quad\text{en}\quad 100

als deelr”ytjes kan onderkennen.

Natuurlijk is er slechts één $P_{1}$ -cykel, namelijk $01$ , en er is slechts één $P_{2}$ -cykel, namelijk $0011$ . Door wat te puzzelen kan men wel vinden dat er twee $P_{3}$ -cykels z”yn en zestien $P_{4}$ -cykels. Een ingenieur, ir. K. Posthumus, ploos uit dat het aantal $P_{5}$ -cykels 2048 is en op grond daarvan giste h”y (zie [27]) de volgende stelling.

Stelling 4.

\text{Het aantal $P_{n}$-cykels is}\quad 2^{2^{n-1}-n}\quad\text{voor alle $\;n$.}

Bewijs. Om dit te bew”yzen maken we gebruik van de volgende definitie.

Definitie 3 (Zie ook [45]).

Beschouw een gerichte graaf $(G,\Delta)$ . De l”yngraaf $L(G,\Delta)$ is de gerichte graaf $(G^{\prime},\Delta^{\prime})$ gedefinieerd door

G^{\prime}=\Delta\quad\text{en}\quad\begin{cases}\begin{minipage}[170.71652pt]$\Delta^{\prime}$ bestaat uit alle paren uit $\Delta$ die kop-staart gerelateerd zijn. Formeel: \end{minipage}\\ \Delta^{\prime}=\{\;((P,Q),(R,S))\in\Delta\times\Delta\;|\;Q=R\;\}.\end{cases}

Laat nu $G_{n}$ de verzameling van alle woorden z”yn met $n-1$ letters. Voor elk element $(\epsilon_{1},\dots,\epsilon_{n})\in G_{n+1}$ nemen we een gerichte kant

((\epsilon_{1},\dots,\epsilon_{n-1}),(\epsilon_{2},\dots,\epsilon_{n}))\in\Delta_{n}.

Een $P_{n}$ -cykel is dan een gesloten wandeling door $(G_{n},\Delta_{n})$ die elke kant precies een maal bezoekt. Dit reduceert de vraag naar het aantal $P_{n}$ -cykels tot de vraag naar het aantal Euler circuits in $(G_{n},\Delta_{n})$ .

Merk nu op dat $(G_{n+1},\Delta_{n+1})=L(G_{n},\Delta_{n})$ . Laat $N_{n}$ het aantal Euler circuits in $(G_{n},\Delta_{n})$ zijn. In het artikel wordt bewezen dat

N_{n+1}=2^{2^{n-1}-1}\cdot N_{n}=2^{2^{n-1}-1}\cdot 2^{2^{n-1}-n}=2^{2^{n}-n-1}.

Hieruit volgt de stelling. ∎

Opmerking 3.

Dit artikel stamt uit 1946. Het is wellicht opmerkel”yk dat het geen enkele referentie bevat, iets wat men tegenwoordig b”yna niet meer ziet. De Bruijn maakt dat later goed in [27]. Het adres dat De Bruijn geeft is het ‘Natuurkundig Laboratorium der N.V. Philips’ Gloeilampenfabrieken’.

\onderwerp

De De Bruijn-Erdös stelling uit de incidentiemeetkunde

Twee jaar later, in 1948, versch”ynt een artikel van De Bruijn en Erdös. De stelling uit dit artikel gaat de geschiedenis in als de ‘De Bruijn-Erdös stelling’. Er dient evenwel opgemerkt te worden dat er twéé van die stellingen zijn; een in de grafentheorie en een in de incidentiemeetkunde. We beginnen met de laatste.

Voor $n\in\mathbb{N}$ en voor $m\in\mathbb{N}$ met $m>1$ , laat

U=\{1,\dots,n\},

en laat $A_{1},\dots,A_{m}$ deelverzamelingen van $U$ voorstellen. Neem aan dat elk paar elementen van $U$ bevat is in precies één van de deelverzamelingen $A_{i}$ . Dan geldt de volgende stelling.

Stelling 5.

Er geldt $m\geq n$ waarb”y gel”ykheid optreedt slechts dan in een van de volgende twee gevallen.

(1)

Een deelverzameling bevat $n-1$ elementen, zeg

$A_{1}=\{1,\dots,n-1\}.$

De andere deelverzamelingen z”yn dan, zonder verlies van algemeenheid, $A_{i}=\{n,i-1\}$ , voor $i=2,\dots,n$ .
(2)

Het getal $n$ is van de vorm $n=k(k-1)+1$ . Alle $A_{i}$ s hebben dan $k$ elementen en elk element komt in precies $k$ deelverzamelingen voor.

Gevolg 1.

Z”y gegeven een configuratie van $n$ punten in het vlak die niet allemaal op één l”yn liggen. Verbindt elk tweetal van die punten. Dan is het aantal l”ynen in dit systeem minstens $n$ . In dit geval treedt gel”ykheid slechts dan op als er $n-1$ punten op een l”yn liggen.

Dit uitvloeisel van Stelling 5 is ook een gevolg van een stelling van Gallai die bekend staat als de ‘Sylvester-Gallai stelling’. In het artikel van De Bruijn en Erdös wordt ook Gallai’s elegante bew”ys van die stelling beschreven.

Stelling 6 (Sylvester-Gallai stelling [44, 63]).

Stel dat $n$ punten in het vlak gegeven z”yn en dat niet alle punten op één l”yn liggen. Dan is er een l”yn die door precies twee punten gaat.

Bewijs. Stel dat de stelling onjuist is. Dan gaat elke l”yn die door twee punten gaat ook nog door een derde punt. Projecteer een van de punten, zeg $a$ , in het oneindige en verbindt het met alle andere punten. Dan kr”ygen we een stelsel evenw”ydige l”ynen die elk twee of meer van de overige punten bevat. Neem nu een l”yn door twee punten die een zo klein mogel”yke hoek maakt met de evenw”ydige l”ynen. Stel dat deze l”yn de punten $a_{1}$ , $a_{2}$ en $a_{3}$ bevat. De l”yn die $a_{2}$ met $a$ verbindt bevat minstens een derde punt, zeg $a_{4}$ . Maar dan maakt een van de l”ynen, of die door $a_{1}$ en $a_{4}$ , of die door $a_{3}$ en $a_{4}$ , een kleinere hoek met het stelsel evenw”ydige l”ynen. (Door middel van een figuur kan men zichzelf daarvan eenvoudig overtuigen.)

Dit is een tegenspraak die de stelling bew”yst. ∎

Het bewijs van Stelling 5 gaat ruwweg als volgt.

Bewijs. [Van Stelling 5.] We noemen de deelverzamelingen $A_{1},\dots,A_{m}$ l”ynen en we noemen de elementen (of ‘punten’), van $U$ $a_{1},\dots,a_{n}$ . Laat $k_{i}$ het aantal l”ynen z”yn wat door het punt $a_{i}$ gaat en laat $s_{j}$ het aantal punten op de l”yn $A_{j}$ z”yn. Dan geldt natuurl”yk

(3)

\sum_{j=1}^{m}s_{j}=\sum_{i=1}^{n}k_{i}.

Ook geldt dat, als $a_{i}$ niet op de l”yn $A_{j}$ ligt,

(4)

s_{j}\leq k_{i}.

Dat is zo omdat $a_{i}$ verbonden is door een l”yn met elk punt op de l”yn $A_{j}$ , en omdat elk tweetal van die l”ynen verschillend zijn.

Laat $k_{n}$ nu de kleinste $k_{i}$ zijn en laat $A_{1},\dots,A_{\nu}$ de l”ynen z”yn die door $a_{n}$ gaan (waarb”y $\nu=k_{n}$ ). We mogen aannemen dat elke l”yn minstens twee punten bevat, anders kunnen we die l”yn ook wel weglaten. Ook geldt dat $k_{n}>1$ omdat anders alle punten op een l”yn zouden liggen. Neem nu, voor $i=1,\dots,\nu$ , een punt $a_{i}\neq a_{n}$ op l”yn $A_{i}$ . Dan concluderen we uit (4) dat

	$\displaystyle s_{2}\leq k_{1}\quad s_{3}\leq k_{2}\quad\cdots\quad s_{\nu}\leq k_{\nu-1}\quad s_{1}\leq k_{\nu};$
(5)		$\displaystyle\quad\text{en, voor $j>\nu$,}\quad s_{j}\leq k_{n}.$

Nu volgt uit (3) en (5), en uit de keuze van $k_{n}$ , dat $m\geq n$ .

We analyseren nu de gevallen waarin $m=n$ . Als $m=n$ dan geldt gelijkheid in alle ongel”ykheden van (5) gel”ykheid. Als $n=m$ kunnen we de punten hernummeren zodanig dat

s_{1}=k_{1}\quad\cdots\quad s_{n}=k_{n}.

We mogen aannemen dat

k_{1}\geq\dots\geq k_{n}>1.

We onderscheiden twee gevallen.

Geval $k_{1}>k_{2}$ :: Dan is $s_{1}=k_{1}>k_{i}$ , $2\leq i\leq n$ . Nu volgt uit (4) dat alle punten op $A_{1}$ liggen. Het punt $a_{1}$ ligt dan niet op $A_{1}$ en dus geldt het eerste geval uit de stelling.
Geval $k_{1}=k_{2}$ :: Stel dat $k_{j}<k_{1}$ . Dan, volgens (4), ligt $a_{j}$ op $A_{1}$ en op $A_{2}$ . De enige mogelÿkheid is dat $j=n$ . Omdat $k_{1}=\dots=k_{n-1}>k_{n}\geq 2$ is bevat elke l”yn door $a_{n}$ , behalve één, minstens twee andere punten. Er z”yn dus minstens twee l”ynen die $a_{n}$ niet bevatten. Voor beiden geldt volgens (4) dat $s_{j}\leq k_{n}$ , maar is in tegenspraak met $s_{1}=\dots=s_{n-1}>k_{n}$ .

We hebben dus, behalve het hierboven genoemde geval, alleen het geval dat $s_{i}=k_{j}=k_{1}$ voor alle $1\leq i,j\leq n$ . Het is nu makkel”yk na te gaan dat $n=k(k-1)+1$ en dat elk paar l”ynen elkaar sn”ydt in precies een punt.

Dit bew”yst de stelling. ∎

Opmerking 4.

Een gevolg uit Stelling 5, die men in de grafentheorie wel vaker tegenkomt, luidt als volgt. Laat $\mathcal{S}$ een niet-triviale partitie z”yn van de kanten van $K_{n}$ in klieken. Dan geldt dat $|\mathcal{S}|\geq n$ en gelijkheid geldt dan en slechts dan als

(a)

of een kliek $C\in\mathcal{S}$ bevat $n-1$ knopen en de overige $n-1$ klieken z”yn kopieën van $K_{2}$ die elk de enige knoop bevatten die niet in $C$ ligt,
(b)

of $n=k^{2}-k+1$ en $\mathcal{S}$ bestaat uit $n$ klieken die elk $k$ knopen bevatten. Bovendien is dan elke knoop in precies $k$ klieken van $\mathcal{S}$ bevat.

De enige kliek $K_{n}$ die een niet-triviale partitie van de kanten in $n$ driehoeken toelaat, is dus $K_{7}$ . In dat geval is het Fano-vlak de incidentiemeetkunde uit Stelling 5. Volgens een stelling van Wilson geldt dat, als $\binom{n}{2}$ deelbaar is door $\binom{k}{2}$ , en als $n-1$ deelbaar is door $k-1$ , en als $n$ groot genoeg is, dan is er een partitie van de kanten van $K_{n}$ in $k$ -klieken [86].

\onderwerp

Bases voor integers

In 1950 versch”ynt een artikel [12] wat een inspiratiebron wordt voor veel later werk, van zowel De Bruijn zelf als van veel anderen, eg, [39, 40]. Als voorbeeld noem ik een concept waar De Bruijn z”yn naam aan verleent; de ‘Moser-De Bruijn r”y’ [18, 62]. Dit is de r”y getallen die de som z”yn van verschillende machten van vier. De r”y begint als volgt.

0,\;1,\;4,\;5,\;16,\;17,\;20,\;21,\;64,\;65,\;\dots

De getallen in deze r”y hebben allerlei interessante eigenschappen, en vormen het onderwerp van veel studie.

In dit Debrecen-artikel uit 1950 beantwoord De Bruijn onder andere een vraag van Szele. Laten we beginnen met de definitie van een basis; het is natuurl”yk wat je denkt dat het is.

Definitie 4.

Een verzameling gehele getallen

\{\;b_{1},\;b_{2},\;\ldots\;\}

is een basis voor $\mathbb{Z}$ als elke getal $x\in\mathbb{Z}$ op een unieke manier geschreven kan worden als

(6)

x=\sum_{i=1}^{\infty}\epsilon_{i}b_{i}\quad\text{waar elke $\epsilon_{i}\in\{0,1\}$ en waar $\sum_{i=1}^{\infty}\epsilon_{i}<\infty$.}

Szele opperde het vermoeden dat elke basis slechts één oneven getal heeft, slechts één oneven veelvoud van twee, slechts één oneven veelvoud van vier, enzovoort. Hieronder geven we De Bruijn’s bew”ys van de juistheid van dit vermoeden. We beginnen met een lemma.

Lemma 2.

Als $B=\{b_{1},b_{2},\dots\}$ een basis is dan is er één $b_{i}$ oneven en alle andere z”yn even.

Bewijs. Tenminste een $b_{i}$ moet oneven z”yn anders kan een oneven getal niet geschreven worden als combinatie van elementen uit de basis. Aangezien de opsomming van de elementen van $B$ willekeurig is, is het voldoende om te laten zien dat $b_{1}b_{2}$ even is.

Laat $V_{1}$ de verzameling gehele getallen z”yn waarvoor in (6) $\epsilon_{1}=0$ . Laat $V_{2}$ de verzameling gehele getallen z”yn waarvoor in (6) $\epsilon_{2}=0$ en laat $W=V_{1}\cap V_{2}$ . Beschouw twee gehele getallen $x$ en $y$ met $x-y=b_{1}$ . Veronderstel dat $y\in V_{1}$ . Dan geldt

y=\sum_{i=2}^{\infty}\epsilon_{i}(y)b_{i}\quad\text{wat impliceert}\quad x=b_{1}+\sum_{i=2}^{\infty}\epsilon_{i}(y)b_{i}.

Dan is $x\notin V_{1}$ want volgende de definitie van een basis is $x$ maar op één manier te schr”yven in de vorm (6). Natuurl”yk impliceert $\epsilon_{1}(x)=1$ dat $\epsilon_{1}(y)=0$ . Met andere woorden, precies één getal van $x$ en $y$ behoort tot $V_{1}$ .

Als $x\in V_{1}$ dan z”yn, volgens de bovenstaande redenering, $x-2b_{1}$ en $x+2b_{1}$ ook in $V_{1}$ . Dus $V_{1}$ is periodiek met periode $2b_{1}$ . Zo is ook $V_{2}$ periodiek met periode $2b_{2}$ . Dan is $W=V_{1}\cap V_{2}$ periodiek met periode $2b_{1}b_{2}$ . Laat $p$ de kleinste periode z”yn voor de elementen van $W$ .

Voor $\lambda\in\{0,1\}$ en voor $\mu\in\{0,1\}$ z”y $W_{\lambda\mu}$ de verzameling getallen met

\epsilon_{1}=\lambda\quad\text{en}\quad\epsilon_{2}=\mu.

Merk op dat de verzamelingen $W_{\lambda\mu}$ bijectief op elkaar afgebeeld kunnen worden door eenvoudige verschuivingen. Z”y

K=|\{\;x\;|\;x\in W\quad\text{en}\quad 0<x\leq P\;\}|.

Uit de symmetrie volgt nu dat elke set $W_{\lambda\mu}$ in elke periode precies $K$ elementen bevat. Dan volgt dat $P=4K$ en dus is $4$ een deler van $2b_{1}b_{2}$ . Met andere woorden, $b_{1}b_{2}$ is even, hetgeen te bew”yzen was. ∎

Nu bew”yzen we Szele’s vermoeden.

Stelling 7.

Elke basis kan geschreven worden in de vorm

(7)

B=\{d_{1},\;2d_{2},\;2^{2}d_{3},\;\dots\;\}

waarb”y de getallen $d_{i}$ oneven z”yn.

Bewijs. Laat $\{b_{1},b_{2},\dots\}$ een basis z”yn. Volgens lemma 2 mogen we aannemen dat $b_{1}$ oneven is en dat alle andere $b_{i}$ ’s even z”yn. Nu is $\{b_{2},b_{3},\dots\}$ een basis voor de even getallen en dus is

\{\;\frac{1}{2}b_{2},\;\frac{1}{2}b_{3},\;\frac{1}{2}b_{4},\dots\;\}

een basis voor de gehele getallen. Dan is dus precies één van de elementen oneven. Enzovoort. ∎

Opmerking 5.

Z”y $D=[d_{1},d_{2},\dots]$ een r”y oneven getallen. De r”y heet een fundament als (7) een basis is. Stel dat $D$ periodiek is, dat wil zeggen dat $d_{i+s}=d_{i}$ voor zekere $s>0$ en alle $i$ . De Bruijn bew”yst dat dan in een eindig aantal stappen vastgesteld kan worden of $D$ een fundament is. Het artikel bevat een l”yst van alle 20 fundamenten $[a,b,a,b,\dots]$ met periode twee, met

0<-b<a\leq 100.

In het artikel wordt Schutte bedankt voor het controleren van die l”yst fundamenten.³³ 3 Professor H. J. (Hennie) Schutte is in 1957 een van de stichters van ‘Die Suid-Afrikaanse Wiskundige Vereniging’. In 1964 breidt De Bruijn dit resultaat uit [18].

Aan het eind van het artikel duikt de vraag van Hajós op als (fout) vermoeden. We zien dit terug in Hoofdstuk References.

\onderwerp

De BEST stelling

In 1951 versch”ynt het artikel van Van Aardenne-Ehrenfest en De Bruijn wat we al eerder noemden [1]. Achterin, als ‘note added in proof’, wordt vermeld dat het aantal Euler circuits in een gerichte graaf kan worden uitgedrukt als een determinant. In deze notitie staat ook dat het artikel van Tutte en Smith [81] hetzelfde resultaat aankondigt. Om die reden gaat de stelling de geschiedenisboeken in als de ‘BEST stelling’, vanwege de initialen Bruijn, Ehrenfest, Smith en Tutte.

Zij $(G,\Delta)$ een gerichte graaf. Om het aantal opspannende bomen, met alle kanten gericht naar een gegeven wortel, te vinden kan men gebruik maken van de stelling van Kirchoff.

Stelling 8.

Zij $(G,\Delta)$ een gerichte graaf met knopen $p_{1},\dots,p_{n}$ . Beschouw de matrix $M$ met

M(i,j)=\begin{cases}\text{als $i=j$:}\quad\text{de totale uitgraad van punt $p_{i}$}\\ \text{als $i\neq j$:}\quad-\#\;(\text{takken gericht van $p_{i}$ naar $p_{j}$})\end{cases}

Dan is het aantal opspannende bomen gericht naar een wortel $p_{k}$ gelijk aan de $(k,k)$ -minor van $M$ , dat is de determinant van de matrix die men krijgt door uit $M$ de $k^{\mathrm{de}}$ r”y en de $k^{\mathrm{de}}$ kolom weg te laten.

Voor een bew”ys z”y de lezer verwezen naar [64].

Zij nu $(G,\Delta)$ een gerichte graaf waarin voor elk punt de ingraad gel”yk is aan de uitgraad. Dan is $G$ een zogenaamde Eulerse graaf en men kan dan, volgens Euler’s unicursal stelling, een wandeling, een zogenaamde ‘Euler-tour’, maken door de graaf die elke tak precies een maal bezoekt. De BEST stelling telt het aantal mogel”yke Euler tours.

Stelling 9 (De BEST stelling).

Z”y $(G,\Delta)$ een gerichte Eulerse graaf. Laat de ingraad en uitgraad van een knoop $p$ gegeven zijn door $\sigma_{p}$ . Dan is het aantal Euler-tours in $(G,\Delta)$ gelijk aan

P_{w}(G,\Delta)\;\prod_{p\in G}\;(\sigma_{p}-1)!

waarb”y $P_{w}(G,\Delta)$ het aantal opspannende bomen is gericht naar een wortel $w$ .

Opmerking 6.

Een eigenschap van Eulerse grafen is dat

P_{w}(G,\Delta)=P_{v}(G,\Delta)

voor elke twee knopen $v$ en $w$ . Dus de keuze van de knoop $w$ in Stelling 9 is willekeurig.

Bewijs. [Van Stelling 9.] Laat de punten van $G$ genummerd z”yn als $p_{1},\dots,p_{n}$ . Schr”yf $\sigma_{i}$ in plaats van $\sigma_{p_{i}}$ voor de ingraad van de knoop $p_{i}$ .

Beschouw een Euler tour en start de tour met een gerichte kant $(p_{1},p_{2})$ . Nummer de kanten die bezocht worden door de Euler tour en beschouw voor elke knoop $\neq p_{1}$ de laatste uitgang die genomen wordt. Het is niet moeil”yk in te zien dat deze kanten een opspannende boom vormen; de zogenaamde ‘laatste-uitgangs-boom.’

We bewijzen dat elke opspannende boom met wortel $p_{1}$ , en waarin elke kant gericht naar de wortel $p_{1}$ , precies $\prod(\sigma_{i}-1)!$ keer voor komt als laatste-uitgangs-boom. Kleur de kant $(p_{1},p_{2})$ rood. Voor elke knoop kleur de laatste uitgang die genomen wordt in de Euler-tour blauw. Dan krijgen we een blauwe boom.

Beschouw nu een opspannende boom gericht naar $p_{1}$ . Kleur de kanten die in de boom zitten blauw. Dan heeft elke knoop precies één blauw gekleurde uitgang, behalve de knoop $p_{1}$ . Kleur één uitgaande kant vanuit $p_{1}$ , zeg $(p_{1},p_{2})$ rood.

Fixeer nu, voor elke knoop, een ordening van de uitgaande kanten, op een zodanige manier dat de gekleurde kant de laatste in de ordening is. Het aantal manieren om dat te doen is natuurlijk

\prod_{i=1}^{n}(\sigma_{i}-1)!

De b”ybehorende tour start met de rode kant vanuit $p_{1}$ en kiest in elke knoop de volgende uitgang in de lokale ordening. Het is niet moeil”yk in te zien dat dit een Euler tour oplevert. Stel dat we een kant vanuit een punt $q\neq p_{1}$ niet gebruikt hebben. Volg dan het blauwe pad vanuit $q$ . Zeg dat $q^{\prime}$ de opvolger is van $q$ . Dus $(q,q^{\prime})$ is een blauwe kant die vertrekt uit $q$ . Aangezien er een inkomende kant in $q^{\prime}$ niet is gebruikt, is ook de blauwe (laatste) uitgaande kant uit $q^{\prime}$ niet gebruikt. We kunnen dus vanuit $q^{\prime}$ ons pad voortzetten. Dit pad moet eindigen in $p_{1}$ omdat de blauwe kanten een opspannende boom gericht naar $p_{1}$ vormen. Daar vinden we een tegenspraak; er is een blauwe kant die in $p_{1}$ binnenkomt niet gebruikt, en dus zijn nog niet alle uitgangen vanuit $p_{1}$ op, d.w.z., gebruikt in de Euler-tour.

Dit bew”yst de stelling. ∎

Opmerking 7.

De stelling laat zien dat het aantal Euler-tours in polynomiale t”yd te berekenen is. Dit probleem is $\#$ P-compleet in ongerichte grafen [9].

\onderwerp

De De Bruijn-Erdös stelling uit de grafentheorie

In 1951 versch”ynt dan het tweede artikel van De Bruijn en Erdös wat bekendheid krijgt als de ‘De Bruijn - Erdös stelling’. De Bruijn is intussen werkzaam bij de universiteit Delft. Het onderwerp betreft hier een knopenkleuring van oneindige grafen.

Definitie 5.

Z”y $k\in\mathbb{N}$ . Een $k$ -kleuring van een graaf $G$ is een toekenning van een kleur aan iedere knoop, uit een verzameling van $k$ kleuren, zodanig dat de twee eindpunten van elke kant een verschillende kleur krijgen.

Stelling 10.

Z”y $k\in\mathbb{N}$ . Een graaf $G$ is $k$ -kleurbaar dan en slechts dan als elke eindige deelgraaf van $G$ $k$ -kleurbaar is.

In het korte artikel stellen de auteurs dat Stelling 10 een gevolg is van de stelling van Rado [67]. Rado’s stelling is, op zijn beurt, een eenvoudige toepassing van Tychonoff’s stelling [46].

In het artikel van De Bruijn en Erdös wordt Rado’s stelling als volgt gepresenteerd.

Stelling 11 (Rado’s stelling [67, 46]).

Z”y $M$ en $M_{I}$ willekeurige verzamelingen. Stel dat voor elke $i\in M_{I}$ een eindige deelverzameling $A_{i}\subset M$ gegeven is. Neem aan dat er voor elke eindige deelverzameling $N\subset M_{I}$ een keuze-functie $f_{N}:N\rightarrow M$ gegeven is die aan elk element $i\in N$ een element uit $A_{i}$ toekent:

f_{N}(i)\in A_{i}.

Dan bestaat er een keuze-functie $f:M_{I}\rightarrow M$ , met $f(i)\in A_{i}$ als $i\in M_{I}$ , met de volgende eigenschap. Voor elke eindige deelverzameling $K\subset M_{I}$ is er een eindige deelverzameling $N$ met $K\subset N\subset M_{I}$ zodanig dat

f(i)=f_{N}(i)\quad\text{voor elk element $\;i\in K$.}

Het artikel van De Bruijn en Erdös laat vervolgens zien dat Stelling 10 eenvoudig volgt uit Rado’s stelling.

Bewijs. [Van Stelling 10.] Laat $M$ de verzameling z”yn van de $k$ kleuren en laat $M_{I}$ de verzameling knopen zijn van de graaf $G$ . Neem voor elke knoop $i\in M_{I}$ de deelverzameling $A_{i}$ gel”yk aan $M$ . Met elke eindige verzameling knopen $N\subset M_{I}$ correspondeert een geïnduceerde deelgraaf $G_{N}$ . De aanname is dat al die eindige deelgrafen $G_{N}$ $k$ -kleurbaar z”yn. Dat wil zeggen dat er een functie $f_{N}:N\rightarrow M$ is die $G_{N}$ kleurt.

De keuze-functie $f:M_{I}\rightarrow M$ , die volgt uit Rado’s stelling, kleurt $G$ . Om dat in te zien, laat $e=\{x,y\}$ een kant zijn van $G$ . We laten zien dat $f$ verschillende kleuren toekent aan $x$ en $y$ . Laat $K=e=\{x,y\}$ . Laat $N$ een eindige deelverzameling zijn van $M_{I}$ met

K\subset N\subset M_{I}\quad\text{zodanig dat $f(z)=f_{N}(z)$ voor alle $z\in K$.}

Aangezien $f_{N}$ een $k$ -kleuring is van de eindige deelgraaf $G_{N}$ die de kant $e=\{x,y\}$ bevat, geldt dat $f_{N}(x)\neq f_{N}(y)$ en dus ook $f(x)\neq f(y)$ .

Dit bew”yst de stelling. ∎

Het artikel [34] past Stelling 10 vervolgens toe om de volgende stelling te bewijzen. We hebben de volgende definitie nodig.

Definitie 6.

Laat $S$ een verzameling z”yn en laat voor elke $s\in S$ een deelverzameling $f(s)$ van $S\setminus\{s\}$ gegeven zijn. Twee elementen $b$ en $c$ van $S$ heten onafhankelijk als

b\in S\setminus f(c)\quad\text{en}\quad c\in S\setminus f(b).

Een deelverzameling $A\subset S$ heet onafhankel”yk als elk tweetal elementen in $A$ onafhankel”yk z”yn.

Een toepassing van Stelling 10 levert de volgende stelling op.

Stelling 12.

Z”y $k\in\mathbb{N}$ en neem aan dat $|f(s)|\leq k$ voor alle $s\in S$ . Dan is $S$ de vereniging van $2k+1$ onafhankel”yke verzamelingen.

Opmerking 8.

Merk op dat de 4-kleurenstelling voor planaire grafen met behulp van Stelling 10 uit te breiden is naar oneindige planaire grafen. Verder kan de stelling b”yvoorbeeld gebruikt worden (op soortgel”yke w”yze als hierboven) om de volgende uitbreiding van Dilworth’s stelling naar oneindige partieel geordende verzamelingen te verkr”ygen. Een (eventueel oneindige) partieel geordende verzameling heeft een eindige breedte $w$ dan en slechts dan als de verzameling op te delen is in $w$ ketens.

\onderwerp

Wortelbomen in het platte vlak

In een artikel uit 1964 laten Harary, Prins en Tutte zien dat een tweetal klassen van bomen dezelfde voortbrengende functie hebben en ze brengen een één-éénduidige relatie tussen de twee klassen tot stand [50]. De beschr”yving van die relatie is nogal ingewikkeld en De Bruijn en Morselt laten zien dat het ook heel gemakkelijk kan; en wel op drie verschillende manieren [36].

Definitie 7.

Een platte wortelboom is een boom met een wortel die is ingebed in het platte vlak en waarb”y een ordening van de uitgaande takken uit de wortel gegeven is.

In de volgende stelling leiden we de voortbrengende functie af voor het aantal platte wortelbomen met $n$ knopen.

Stelling 13.

Laat de voortbrengende functie voor het aantal platte wortelbomen gegeven zijn door

f(x)=\sum_{n=1}^{\infty}c_{n}x^{n}

waar $c_{n}$ het aantal platte wortelbomen met $n$ punten is. Dan voldoet $f$ aan

(8)

f(x)=x+f(x)^{2}.

Voor de coëfficiënten $c_{n}$ geldt

c_{n}=\frac{(2n-2)!}{(n-1)!n!}\quad\text{oftewel}\quad c_{n+1}=\frac{1}{n+1}\binom{2n}{n}.

Bewijs. Een platte wortelboom $T$ bestaat óf uit slechts een punt, óf er is een eerste kant, vanuit de wortel die een platte wortelboom draagt met, zeg $k$ , punten. De rest van de boom $T$ , inclusief de wortel, is dan een platte wortelboom met $n-k$ punten. Dit bew”yst dat het polynoom $f$ voldoet aan de functionaal vergel”yking (8) en hieruit volgt dat

(9)

f(x)=\frac{1-\sqrt{1-4x}}{2}.

Uit de reeksontwikkeling van $\sqrt{1-4x}$ is gemakkelijk af te leiden dat $c_{n}$ het $(n-1)^{\mathrm{ste}}$ Catalan getal is. ∎

Definitie 8.

Een binaire platte wortelboom is een platte wortelboom die ofwel uit slechts een punt bestaat ofwel een wortel van graad twee heeft en waarin dan elke andere knoop graad 1 of graad 3 heeft.

Stelling 14.

Als $g(x)$ de voortbrengende functie is van de binaire platte wortelbomen, dan geldt

(10)

g(x)=\frac{f(x^{2})}{x}.

Bewijs. Een binaire platte wortelboom heeft óf maar een punt, óf heeft een wortel met daaruit twee takken. Die twee takken dragen vervolgens binaire platte wortelbomen. Dit bew”yst dat het polynoom $g$ voldoet aan

(11)

g(x)=x+xg(x)^{2}\quad\Rightarrow\quad g(x)=\frac{1-\sqrt{1-4x^{2}}}{2x}.

Laat nu $h(x)=f(x^{2})/x$ . Dan volgt uit (8) dat

h(x)=x(1+h(x)^{2}).

Dus de oplossing voor (11) is $g(x)=h(x)$ .

Men kan natuurl”yk (10) ook afleiden uit (9) en (11). ∎

Gevolg 2.

Het aantal platte wortelbomen met $n$ knopen is gelijk aan het aantal binaire platte wortelbomen met $2n-1$ knopen, dat wil zeggen, $n$ knopen van graad 1, $n-2$ van graad 3 en één wortel.

We tonen Gevolg 2 op een tweede manier aan.

We beginnen weer met de platte wortelbomen. Stel dat een luis van links naar rechts loopt, over de boom. B”y elke tak roept hij, of zij, of hij naar boven loopt of naar beneden. We krijgen dan van de luis een zogenaamde ‘up-down code’ door.

B”yvoorbeeld, b”y een platte wortelboom die geen enkele kant heeft roept de luis niets. Een platte wortelboom met twee knopen heeft ook slechts één mogelijke code, namel”yk ‘UD’. Er z”yn twee mogel”yke platte wortelbomen met drie knopen. De twee mogel”yke codes z”yn ‘UUDD’ en ‘UDUD’.

We kunnen de algemene vorm van een UD-code weergeven met de Backus-Naur Form grammatica. Dat wil zeggen, een UD-code ziet er in het algemeen uit als volgt.

<UD-code>::=|U<UD-code>D<UD-code>

Het is of een leeg woord, of het begint met een ‘U’, gevolgd door een willekeurige UD-code en dan een ‘D’, gevolgd door weer een willekeurige UD-code.

Opmerking 9.

Laat $d_{i}$ het aantal U’s z”yn die komen na de $(i-1)^{\mathrm{ste}}$ D en voor de $i^{\mathrm{de}}$ D. De r”y partiële sommen voldoen dan aan

d_{1}\geq 1\quad d_{1}+d_{2}\geq 2\quad d_{1}+d_{2}+d_{3}\geq 3\quad d_{1}+\dots+d_{n}=n.

Het aantal mogel”yke r”ytjes van dit soort parti”ele sommen wordt gegeven door de Catalan getallen.

De platte binaire wortelbomen kunnen we coderen we met een zogenaamde ‘knoop-eind code’. De luis loopt weer over de platte boom van links naar rechts. B”y elke knoop roept de luis of het een interne knoop is, zeg ‘K’, of een blad, zeg ‘E’. Echter, h”y roept dat alléén maar t”ydens de éérste keer dat h”y de knoop ziet!

B”yvoorbeeld, als de boom slechts uit een wortel bestaat roept de luis alleen ‘E’. Als de boom bestaat uit een wortel met twee bladeren, roept hij ‘KEE’. Er twee mogel”yke platte binaire wortelbomen met v”yf knopen. De codes z”yn ‘KKEEE’ en ‘KEKEE’.

De KE-code eindigt alt”yd met een ‘E’. Als we die weglaten kr”ygen we de zogenaamde afgekorte KE-code, ofwel de ‘aKE-code’.

Als we de KE-code met de Backus-Naur grammatica weergeven krijgen we de volgende formule.

<KE-code>::=E|K<KE-code><KE-code>

De vorm voor de afgekorte KE-code is dus

	$\displaystyle<aKE>$	$\displaystyle::=$	$\displaystyle\|K<KE-code><aKE-code>$
		$\displaystyle::=$	$\displaystyle\|K<aKE>E<aKE>$

en we zien dus dat de grammatica’s voor de aKE-code en de UD-code identiek z”yn.

Opmerking 10.

Het artikel van De Bruijn en Morselt laat ook nog op een derde manier de overeenkomst tussen de twee soorten bomen zien, namelijk door middel van een simpel plaatje dat, in feite, alles zegt. We verw”yzen verder ook naar [64] voor een aardige beschr”yving van het een en ander.

Tutte liet het trouwens niet op zich zitten; die kwam een paar jaar later met de telling van ‘platte grafen’ [80]. Daarin noemt h”y wel nog het artikel van Harary, Prins en zichzelf, maar niet dat van De Bruijn en Morselt.

Opmerking 11.

In 1972 versch”ynt nog een artikel van De Bruijn over platte wortelbomen. Het kr”ygt een behoorl”yke invloed in de loop der t”yd vanwege toepassingen, onder andere in de informatica. Dit keer is het geschreven samen met Knuth en Rice en gaat het over de gemiddelde hoogte van platte wortelbomen met $n$ knopen. Na een fikse rekenpart”y is het resultaat de volgende stelling.

Stelling 15.

Gemiddeld genomen over alle platte wortelbomen met $n$ knopen is de hoogte

\sqrt{\pi\cdot n}-\frac{1}{2}+O(n^{-1/2}\log n)\quad(n\rightarrow\infty).

\onderwerp

Permutaties met een vaste vorm

Permutaties van een bepaalde vorm worden al meer dan 120 jaar bestudeerd [4, 5, 60, 75]. Over de alternerende permutaties is natuurl”yk het meest bekend. Een permutatie $[a_{1},\dots,a_{n}]$ heet alternerend als

(12)

a_{1}>a_{2}<a_{3}>a_{4}<\dots

en als de tekens de andere kant op staan heet de permutatie omgekeerd alternerend. Als $E_{n}$ het aantal alternerende permutaties is dan geldt voor de voortbrengende functie [4, 76]

(13)

\sum_{i=0}^{\infty}E_{n}\frac{x^{n}}{n!}=\sec(x)+\tan(x)=\frac{1}{\cos(x)}+\tan(x)=\\ =1+x+\frac{x^{2}}{2!}+2\frac{x^{3}}{3!}+5\frac{x^{4}}{4!}+16\frac{x^{5}}{5!}+61\frac{x^{6}}{6!}+\dots{}

Ook geldt de recurrente betrekking

E_{n+1}=\sum_{\begin{subarray}{c}1\leq j\leq n\\ \text{$j$ odd}\end{subarray}}\binom{n}{j}E_{j}E_{n-j}\quad\text{voor $\;n\geq 1$.}

Een asymptotische benadering is [6, 76]

\frac{E_{n}}{n!}=\frac{4}{\pi}\left(\frac{2}{\pi}\right)^{n}+O\left(\left(\frac{2}{3\pi}\right)^{n}\right).

MacMahon stelt in 1908 voor om de algemene vorm van een permutatie te bestuderen.

Definitie 9.

Z”y $n\in\mathbb{N}$ . Laat

Q=(q_{1},\;\dots,\;q_{n-1})

een vector z”yn met alle componenten $q_{i}\in\{-1,+1\}$ . Een permutatie

\pi=[\pi_{1},\;\pi_{2},\;\dots,\;\pi_{n}]

van $\{1,\dots,n\}$ heeft de vorm $Q$ als

q_{i}(\pi_{i+1}-\pi_{i})>0\quad\text{voor alle $\;i\in\{1,\dots,n-1\}$.}

Het aantal permutaties van de vorm $Q$ geven we aan met $\psi(Q)$ .

Niven leidt in [65] een formule af voor $\psi(Q)$ in de vorm van een determinant (de formule staat ook op [61, Pagina 190]). De Bruijn leidt recurrente betrekkingen af voor het aantal permutaties van de vorm $Q$ die eindigen met een bepaald c”yfer [22].

Definitie 10.

Laat $Q$ een vorm z”yn voor permutaties van de graad $n$ , dat wil zeggen, we beschouwen een deelverzameling van $S_{n}$ , de groep permutaties van

\{1,\dots,n\}.

Laat $1\leq j\leq n$ . Definieer $\theta(Q;j)$ als het aantal permutaties $[a_{1},\dots,a_{n}]$ van de vorm $Q$ met $a_{n}=j$ .

Er geldt natuurl”yk

\sum_{j=1}^{n}\theta(Q;j)=\psi(Q).

Lemma 3.

Laat $Q=\{q_{1},\dots,q_{n-1})$ een vorm z”yn en definieer

(Q,1)=(q_{1},\dots,q_{n-1},1).

Dan geldt $\theta((Q,1);1)=0$ en, voor $1<j\leq n+1$

(14)

\theta((Q,1);j)=\sum_{1\leq h<j}\theta(Q;h).

Bewijs. Voor een permutatie

\alpha=[a_{1},\;\dots,\;a_{n+1}]

definieer $\ell(\alpha)=a_{n+1}$ . Definieer $\pi(\alpha)$ als de permutatie van $\{1,\dots,n\}$ die men kr”ygt door 1 af te trekken van elke $a_{i}$ met $1\leq i\leq n$ die groter is dan $a_{n+1}$ . B”yvoorbeeld,

\alpha=[2,4,5,1,6,3]\quad\Rightarrow\quad\pi(\alpha)=[2,3,4,1,5].

Als $\alpha$ de vorm $(Q,1)$ heeft dan heeft $\pi(\alpha)$ de vorm $Q$ . Ook geldt dan dat

1\leq\ell(\pi(\alpha))<\ell(\alpha).

Z”y nu $\beta$ een permutatie van $\{1,\dots,n\}$ van de vorm $Q$ met $\ell(\beta)<j$ . Er is precies één permutatie $\alpha$ van $\{1,\dots,n+1\}$ van de vorm $(Q,1)$ met $\ell(\alpha)=j$ en $\pi(\alpha)=\beta$ . Tel namel”yk 1 op b”y elk element wat groter is dan $j-1$ , en zet een $j$ op het eind.

Dit bew”yst (14). ∎

Lemma 4.

Laat $Q=(q_{1},\dots,q_{n-1})$ een vorm zijn en definieer

(Q,-1)=(q_{1},\;\ldots,\;q_{n-1},\;-1).

Dan is $\theta((Q,-1);n+1)=0$ en voor $1\leq j\leq n$

(15)

\theta((Q,-1);j)=\sum_{j-1<h\leq n}\theta(Q;j).

Bewijs. Merk op dat $\theta(Q;k)=\theta(-Q;n+1-k)$ en dus

\theta((Q,-1);j)=\theta((-Q,1);n+2-j).

De Formule (15) volgt nu uit (14). ∎

De Lemmas 3 en 4 leiden tot een eenvoudig algoritme om $\psi(Q)$ uit te rekenen voor een gegeven vorm $Q$ . Dit algoritme vergt $O(n^{2})$ stappen. De Bruijn bescrh”yft dit algoritme in [22].

Niven bewees in z”yn artikel ook dat voor alle $n\in\mathbb{N}$

(16)

\psi(Q)<\psi(Q_{0})=\psi(-Q_{0})

tenz”y $Q=Q_{0}$ of $Q=-Q_{0}$ is, waarb”y $Q_{0}$ de vorm is van een alternerende permutatie (12), dat wil zeggen,

Q_{0}=(1,-1,1,-1,\dots,(-1)^{n}).

Een algoritme voor het bepalen van $\psi(Q_{0})$ , ‘het Euler getal’, was eerder al eens beschreven door Entringer [41]. De Bruijn komt door een analyse van z”yn algoritme (wat veel l”ykt op Entringer’s algoritme) tot een eenvoudig bew”ys voor dezelfde ongel”ykheid (16).

Viennot doet het allemaal nog eens over in 1979 [84]. H”y beweert dat z”yn algoritme het eenvoudigst is, maar het is van hetzelfde laken een pak. Viennot bew”yst ook Niven’s ongel”ykheid (16) nog een keer.

Opmerking 12.

De Bruijn geeft, in een appendix, de ALGOL-60 code voor z”yn algoritme. Dit algoritme is getest op de Electrologica-X8 machine van de THE (een machine die gemaakt werd in Nederland). Het programma is gedraaid voor alle $2^{n}$ vormen van permutaties met $n\leq 9$ . ALGOL is een programmeertaal die ontwikkeld werd door een internationaal team, waaronder exponenten Bakus, Naur en D”ykstra. Het operating system voor de Electrologica-X8 was het ‘THE multiprogramming system’, ontwikkeld door een team geleid door D”ykstra. De enige programmertaal die ondersteund werd door D”ykstra’s operating system was ALGOL-60.

\onderwerp

Het bedekken van grafen met dimeren

Definitie 11.

Z”y $(G,\Gamma)$ een graaf. Een bedekking van $G$ met dimeren is een deelverzameling $\Gamma^{\prime}$ van kanten zodanig dat elke knoop een eindpunt is van precies één kant in $\Gamma^{\prime}$ .

Natuurl”yk kan niet elke graaf bedekt worden met dimeren. Een noodzakel”yke voorwaarde is dat het aantal knopen even is maar dat is in het algemeen niet voldoende.

Z”y $(G,\Gamma)$ een graaf met $n$ knopen. Voor het gemak, stel dat

G=\{1,\dots,n\}.

Een cykelbedekking van $G$ is een verzameling van cykels die onderling knoop-disjunct z”yn en die samen alle knopen van $G$ bevatten. We laten hier ook cykels van lengte twee toe; dit z”yn cykels die bestaan uit één kant.

In een cykelbedekking heeft elke knoop $i$ precies één ‘opvolger’, zeg ${\sigma(i)}$ , waarb”y

\sigma\in S_{n}

dan een permutatie is van $\{1,\dots,n\}$ . Om het begrip van een ‘opvolger’ te vangen vatten we elke kant van $G$ op als een vereniging van twee gerichte kanten; voor elke kant $\{i,j\}\in\Gamma$ z”yn er dan twee gerichte kanten; $(i,j)$ en $(j,i)$ . Geef elke gerichte kant $(i,j)$ een gewicht, zeg $a_{i,j}$ , en definieer het gewicht van een cykelbedekking met b”ybehorende permutatie $\sigma$ , als

\text{gewicht van $\sigma$}=\prod_{i=1}^{n}a_{i,\sigma(i)}.

Beschouw de verbindingsmatrix $A$ van $G$ en vervang elke $1$ door een gewicht $a_{i,j}$ . Dan is de permanent van $A$

\text{permanent van $A$}=\sum_{\sigma\in S_{n}}\prod_{i=1}^{n}a_{i,\sigma(i)}.

Met andere woorden, de permanent van $A$ telt de gewichten van alle cykelbedekkingen van $G$ op.

Opmerking 13.

Voor een bipartiete graaf is het aantal bedekkingen met dimeren gel”yk aan de permanent van de bipartiete verbindingsmatrix.

Opmerking 14.

Het l”ykt erop dat het berekenen van de permanent van een matrix veel moeil”yker is dan het berekenen van de determinant. Het berekenen van de permanent is namel”yk $\#$ P-volledig [82]. Dit houdt onder meer in dat uit het bestaan van een polynomiaal algoritme $P=NP$ volgt. Via een formule van Ryser kan de permanent van een $n\times n$ matrix berekend worden in $O(2^{n}n)$ tijd [72] en er is op het moment niet veel beters [8].

Kasteleyn vond in 1961–1963 dat het aantal bedekkingen van een planaire graaf met dimeren berekend kan worden met behulp van de Pfaffiaan van een bepaalde antisymmetrische matrix [52, 53]. In het artikel [51] laat h”y dat eerst zien voor rechthoekige roosters. Onafhankel”yk van Kasteleyn laten ook Temperley en Fisher zien dat het aantal bedekkingen van rechthoekige roosters met dimeren uitgedrukt kan worden in Pfaffianen [79]. De reden is dat een planaire graaf op een bepaalde manier, zogenaamd ‘Pfaffiaans’, georiënteerd kan worden. Een dergel”yke Pfaffiaanse ori”entatie brengt het probleem terug tot het uitrekenen van een determinant. We besch”yven de manier waarop De Bruijn dit laat zien in [30].

Definitie 12.

Z”y $(G,\Gamma)$ een graaf en laat $G=\{1,\dots,n\}$ . Neem aan dat elke kant $\{i,j\}$ een gewicht $b_{i,j}$ heeft, waarb”y we aannemen dat

b_{i,j}=b_{j,i}.

Een circuit is een deelverzameling van kanten, met ten minste één element, die cyclisch geordend kunnen worden als

(17)

[\;\{i_{1},i_{2}\},\;\{i_{2},i_{3}\},\;\dots,\;\{i_{k-1},i_{k}\},\;\{i_{k},i_{1}\}\;],

en waarb”y $i_{1},\dots,i_{k}$ allemaal verschillend z”yn.⁴⁴ 4 Een ‘circuit’ is hier dus equivalent met een ‘cykel’, zoals we dat hier boven beschreven. Het gebruik van beide begrippen zoals hier is ongebruikel”yk. De lengte van het circuit is $k$ . Het gewicht van het circuit is

(18)

\prod_{\ell=1}^{k}b_{i_{\ell},i_{\ell+1}}\quad\text{waarin $\;i_{k+1}=i_{1}$.}

Merk op dat een circuit van lengte twee bestaat uit één kant $\{i,j\}$ en dat het gewicht van zo’n cykel $b_{i,j}^{2}$ is.

Een circuitbedekking is een verzameling circuits waarvan de knopen een partitie van $G$ vormen. Als alle circuits in een circuitbedekking lengte twee hebben is het dus een bedekking met dimeren. Het gewicht van een circuitbedekking is het product van de gewichten van de circuits erin. Ingeval het een bedekking met dimeren betreft noemen we de wortel uit het gewicht het wortelgewicht.

Definitie 13.

Een oriëntatie van een graaf $(G,\Gamma)$ is een antisymmetrische $n\times n$ matrix $\epsilon$ met elementen $\epsilon_{i,j}$ die voldoen aan

\epsilon_{i,j}=\begin{cases}0&:\quad\text{als $\{i,j\}\notin\Gamma$, en}\\ -1\quad\text{of}\quad+1&:\quad\begin{minipage}[113.81102pt]als $\{i,j\}\in\Gamma$, en wel zodanig dat $\epsilon_{i,j}=-\epsilon_{j,i}$. \end{minipage}\end{cases}

Het teken van een circuit van even lengte zoals gegeven in (17) is

(19)

-\epsilon_{i_{1},i_{2}}\cdot\epsilon_{i_{2},i_{3}}\cdot\dots\cdot\epsilon_{i_{k},i_{1}}

Merk op dat dit teken niet afhangt van de gekozen orientatie omdat het circuit even is. Merk ook op dat een circuit van lengte twee alt”yd een positief teken heeft.

Definitie 14.

Een oriëntatie is Pfaffiaans als in elke circuitbedekking met even circuits alle circuits een positief teken hebben.

Stelling 16.

Z”y $\epsilon$ een Pfaffiaanse oriëntatie van een graaf $(G,\Gamma)$ . Laat

(20)

S=\sum_{\beta}\rho(\beta)

waarin gesommeerd wordt over alle bedekkingen met dimeren $\beta$ en waarin $\rho(\beta)$ het wortelgewicht is van zo’n bedekking. Dan geldt

(21)

S^{2}=det(A)

waarby $A$ de antisymmetrische matrix is met elementen

a_{i,j}=\epsilon_{i,j}\cdot b_{i,j}.

Bewijs. Natuurlijk is

S^{2}=\sum_{(\beta_{1},\beta_{2})}\rho(\beta_{1})\rho(\beta_{2})

waarb”y gesommeerd wordt over alle geordende paren $(\beta_{1},\beta_{2})$ van bedekkingen met dimeren. Als $\beta_{1}$ en $\beta_{2}$ bedekkingen z”yn met dimeren dan is de vereniging $\beta_{1}\cup\beta_{2}$ een circuitbedekking met even circuits. De kanten in de circuits van lengte $>2$ z”yn om en om kanten van $\beta_{1}$ en kanten van $\beta_{2}$ .

Omgekeerd, z”y $\gamma$ een circuitbedekking met even circuits. Z”y $\nu(\gamma)$ het aantal circuits in $\gamma$ van lengte $>2$ . Dan z”yn er $2^{\nu(\gamma)}$ manieren om paren $\beta_{1}$ en $\beta_{2}$ te kiezen. Als een circuit van $\gamma$ lengte twee heeft dan kiezen we die kant natuurl”yk zowel in $\beta_{1}$ als in $\beta_{2}$ .

Hiermee is bewezen dat

S^{2}=\sum_{\gamma}2^{\nu(\gamma)}w(\gamma)

waarin gesommeerd wordt over alle circuitbedekkingen met even circuits en waarin $w(\gamma)$ het gewicht is van $\gamma$ .

Volgens de Leibniz formule is de determinant van $A$ gelijk aan

(22)

\text{determinant $A$}=\sum_{\pi\in S_{n}}sgn(\pi)\cdot a_{1,\pi(1)}\dots a_{n\pi(n)}

waar gesommeerd wordt over alle permutaties $\pi\in S_{n}$ . De factor $sgn(\pi)$ is $1$ of $-1$ al naargelang het aantal even cykels in $\pi$ even of oneven is. Als $\{i,\pi(i)\}\notin\Gamma$ dan kunnen we $\pi$ weglaten uit de sommatie, want $b_{i,\pi(i)}=0$ . In het b”yzonder laten we alle permutaties $\pi$ buiten beschouwing waarvoor $\pi(i)=i$ voor de een of andere knoop $i$ .

Elke permutatie splitst uit naar een of meer cykels. Voor de permutaties die we beschouwen vormen de cykels circuits in $G$ voorzien van een bepaalde omlooprichting. Voor de circuits van lengte $>2$ zijn er twee mogel”yke omlooprichtingen. Als $\gamma$ een circuitbedekking is met even circuits dan z”yn er $2^{\nu(\gamma)}$ omlooprichtingen en die corresponderen met verschillende permutaties $\pi$ .

Als we de omlooprichting van een oneven circuit omkeren, dan wisselt het teken in (22) want de matrix $A$ is antisymetrisch. Dus circuitbedekkingen die een oneven circuit bevatten doen elkaar paarsgewijs teniet.

We beweren nu dat de termen in (22), die horen b”y een en dezelfde even circuitbedekking $\gamma$ , allemaal gel”yk z”yn aan

w(\gamma)=b_{1,\pi(1)}\dots b_{n,\pi(n)}.

Namel”yk, $sgn(\pi)$ is het produkt van een aantal $-1$ termen wat gel”yk is aan het aantal (even) circuits. Omdat $\gamma$ Pfaffiaans is geldt dat elk circuit in een even circuitbedekking $+1$ is, dus het produkt van de $\epsilon$ ’s in elk circuit in $\gamma$ is, volgens (19), $-1$ . ∎

In de rest van het artikel [30] schetst De Bruijn het bew”ys van Kasteleyn [52, 53] dat alle planaire grafen een Pfaffiaanse oriëntatie hebben. Het komt erop neer dat er een oriëntatie nodig is die voor elke even cykel $C$ waarvoor $G\setminus C$ een bedekking heeft met dimeren, voor elke omlooprichting van $C$ , het aantal kanten van $C$ waarvan de oriëntatie samenvalt met de omlooprichting oneven is.

Opmerking 15.

Beschouw een planaire graaf $(G,\Gamma)$ die ligt ingebed in het platte vlak. Er is een oriëntatie van $G$ zódanig dat de begrenzing van elk eindig gebied een oneven aantal kanten heeft wat met de klok meedraait. Dit is een Pfaffiaanse oriëntatie.

Om een dergel”yke oriëntatie te vinden kan men, ruwweg, als volgt te werk gaan. Neem een opspannende boom $T$ en oriënteer de kanten van $T$ willekeurig. Neem een tweede opspannende boom $T^{\prime}$ op de duale van $G$ door twee aangrenzende gebieden te verbinden door een kant in $T^{\prime}$ als de grens géén kant is in $T$ . Kies het buitengebied als wortel van $T^{\prime}$ .

Start nu met de bladeren van $T^{\prime}$ en werk naar de wortel toe. Onderweg, oriënteer de kanten in $G$ die corresponderen met de kanten van $T^{\prime}$ zódanig dat elke gebied een oneven totaal aantal kanten krijgt wat met de klok meedraait.

Volgens Kasteleyn heeft een oriëntatie zoals hierboven beschreven de eigenschap dat voor elke cykel de pariteit van het aantal kanten wat met de klok meedraait tegengesteld is aan de pariteit van het aantal knopen wat is ingesloten door de cykel. Als de cykel onderdeel uitmaakt van een circuitbedekking met even circuits dan is het aantal punten wat ingesloten is natuurlijk even en dat is dus volgens Kasteleyn precies het geval als de cykel een oneven aantal kanten heeft wat met de klok meedraait.

De Bruijn geeft aan dat het bew”ys voor het bestaan van een dergel”yke oriëntatie terug te brengen is tot dat voor veelhoeken die opgedeeld z”yn in driehoeken. Voor deze laatste klasse van grafen is, volgens De Bruijn, gemakkel”yk met inductie naar het aantal kanten te bew”yzen dat ze een Pfaffiaanse oriëntatie hebben. De inductiestap is het weglaten van één kant van de buitenste rand van de veelhoek.

Als de graaf een ‘duale’ heeft dan volgt Kasteleyn’s stelling ook uit het volgende lemma van Little, toegepast op de duale graaf [57, Lemma 1].

Lemma 5.

Laat $(G,\Gamma)$ een eindige, samenhangende graaf z”yn en laat $v\in G$ . Dan is er een oriëntatie van $G$ zodanig dat elke knoop behalve $v$ een oneven uitgraad heeft.

Bewijs. Laat $\epsilon$ een oriëntatie z”yn zodanig dat het aantal knopen in $G\setminus\{v\}$ wat een even uitgraad heeft minimaal is. Stel dat er een knoop $u\neq v$ is met een even uitgraad. Aangezien $G$ samenhangend is, is er een pad $P$ van $u$ naar $v$ in $(G,\Gamma)$ . Keer in elke kant $\{i,j\}$ in $P$ het teken $\epsilon_{i,j}$ om. Dat verandert de pariteit van de uitgraad alléén voor de knoop $u\in G\setminus\{v\}$ . ∎

Opmerking 16.

In [58] geeft Little een bewijs voor de stelling dat een graaf die geen deelgraaf heeft die homeomorf is met $K_{3,3}$ , een Pfaffiaanse oriëntatie heeft.

Laat $A$ een vierkante matrix z”yn met elementen $0$ en $1$ . Laat $B$ een matrix z”yn die verkregen is uit $A$ door enkele enen in $A$ te vervangen door $-1$ . Dan heet $B$ een Pólya-matrix voor $A$ als

\text{permanent van $A$}=\text{determinant van $B$.}\quad\text{Zie\penalty\ \cite[cite]{[\@@bibref{}{kn:polya}{}{}]}.}

Vazirani en Yannakakis bew”yzen de volgende stelling [83].

Stelling 17.

Een bipartiete graaf $G$ heeft een Pfaffiaanse oriëntatie dan en slechts dan als de bipartiete verbindingsmatrix een Pólya-matrix heeft.

Opmerking 17.

In [59] geeft Little een nodige en voldoende voorwaarde opdat een bipartiete graaf een Pfaffiaanse oriëntatie heeft. Robertson, Seymour en Thomas geven een structurele karakterisering, wat leidt tot een polynomiaal herkenningsalgoritme [71].

\onderwerp

Factorisaties van eindige groepen

De Bruijn geeft aan, in z”yn inleiding op het dictaat combinatoriek, dat de groepentheorie niet tot de combinatoriek behoort [64]. (Volgens van Lint behoort de groepentheorie, alsook de combinatoriek, tot de discrete wiskunde [56].) De grenzen van de combinatoriek z”yn vaag, en wellicht kan combinatoriek nog het best gedefinieerd worden als dat wat De Bruijn onderwees en wat beschreven wordt in z”yn college dictaat [64].

Maar alle gekheid op een stokje! Ik wil toch enkele belangrijke resultaten in de groepentheorie van De Bruijn noemen.

In 1953, De Bruijn is dan werkzaam b”y de Universiteit van Amsterdam, versch”ynen er twee artikelen over de factorisatie van eindige groepen. Deze artikelen hebben tot op de dag van vandaag een behoorl”yke invloed (zie b”yvoorbeeld [3, 38, 73, 74, 78]) en ik wil iets ervan kort beschr”yven.

In dit hoofdstuk is een groep synoniem met een eindige abelse groep.

Als $G$ een direct product is van cyclische groepen van orde $2^{3}$ , $2$ en $5$ dan zeggen we dat $G$ van het type $\{2^{3},2,5\}$ is. Laat $G$ een groep z”yn en laat $A$ en $B$ deelverzamelingen van $G$ z”yn. We schr”yven $G=AB$ als elk element $g$ van $G$ op een unieke manier te schr”yven is als $g=ab$ met $a\in A$ en $b\in B$ . In dat geval zeggen we dat $G=AB$ een ontbinding is van $G$ in factoren $A$ en $B$ . Als $H_{1}$ en $H_{2}$ subgroepen z”yn van $G$ dan betekent $G=H_{1}H_{2}$ dat $G$ het directe product is van $H_{1}$ en $H_{2}$ .

Als $A$ een deelverzameling is van een groep $G$ en als $g\in G$ is dan schrijven we

Ag=\{\;ag\;|\;a\in A\;\}.

Een deelverzameling $A$ van een groep $G$ heet periodiek als er een element $g\in G$ , $g\neq e$ , is zodat $Ag=A$ . Als $A$ en $B$ twee deelverzamelingen z”yn van $G$ dan schr”yven we

AB=\{\;ab\;|\;a\in A\quad b\in B\;\}\quad\text{all\'{e}\'{e}n als $|AB|=|A|\cdot|B|$}.

Dat wil zeggen, we gebruiken de notatie $AB$ alléén als elk element van $AB$ op een unieke manier te schrijven is als $ab$ ( $a\in A$ en $b\in B$ ).

Een conjecture van Minkowski werd bewezen door Hajós met behulp van de volgende stelling.

Stelling 18 (Hajós’ stelling [47]).

Stel dat $G$ een eindige abelse groep is en stel dat $G$ een factorisatie $G=A_{1}\cdots A_{m}$ heeft waarb”y elke factor $A_{i}$ van de volgende vorm is.

A_{i}=\{\;e,\;a_{i},\;a_{i}^{2},\dots,\;a_{i}^{m_{i}}\;\}.

Dan is tenminste één van de $A_{i}$ ’s periodiek.

De stelling van Hajós leidde hem (en ook De Bruijn) tot de volgende vraag:

Als $G$ een groep is, met een ontbinding in factoren $G=AB$ , is dan alt”yd tenminste een van de factoren periodiek?

Het antwoord (van Hajós) is ‘nee’ en dit leidde tot de vraag welke groepen die ‘Hajós eigenschap’ hebben.

Definitie 15.

Een eindige abelse groep $G$ heeft de Hajós eigenschap als voor elke ontbinding $G=AB$ van $G$ in factoren $A$ en $B$ , tenminste een factor $A$ of $B$ periodiek is.

Het antwoord is intussen bekend; Sands geeft de volgende karakterisering [73] (met belangr”yke b”ydragen van De Bruijn en Rédei [69]).

Stelling 19.

Een eindige abelse groep $G$ heeft de Hajós eigenschap als $G$ isomorf is met een subgroep van een groep die van een van de volgende types is, waarb”y $p<q<r<s$ priemgetallen z”yn en $n\in\mathbb{N}$ : $\{p^{n},q\}$ , $\{p^{2},q^{2}\}$ , $\{p^{2},q,r\}$ , $\{p,q,r,s\}$ , $\{p,p\}$ , $\{p,3,3\}$ , $\{3^{2},3\}$ , $\{p^{3},2,2\}$ , $\{p^{2},2,2,2\}$ , $\{p,2^{2},2\}$ , $\{p,2,2,2,2\}$ , $\{p,q,2,2\}$ , $\{2^{n},2\}$ en $\{2^{2},2^{2}\}$ .

Voor de cyclische groepen die de Hajós eigenschap hebben werd een karakterisering gevonden in [74] (met behulp van constructies door De Bruijn).

Opmerking 18.

Een nauw verwant probleem is de classificatie van groepen met de Rédei eigenschap. Een groep $G$ heeft de Rédei eigenschap als voor elke ontbinding $G=AB$ , met $e\in A\cap B$ , tenminste een van $A$ en $B$ bevat is in een echte ondergroep van $G$ (dus $<A>\neq G$ of $<B>\neq G$ , waarb”y $<A>$ de kleinste ondergroep van $G$ is die $A$ bevat). Voor het gemak zegt men dat $G=\{e\}$ óók de Rédei eigenschap heeft. Er z”yn intussen wat resultaten bekend [38, 77].

\onderwerp

Pólya’s tel-theorie

In 1964 verschijnt een artikel van De Bruijn waarmee h”y zich, met allure, op internationaal gebied manisfesteert als leermeester in de combinatoriek [19]. Om het een ‘overzichtsartikel’ te noemen zou dit artikel jammerl”yk tekort doen! Het artikel bevat niet alleen een kristalheldere uiteenzetting van Pólya’s theorie maar het zit bovendien bomvol voorbeelden, toepassingen, uitbreidingen enz. Dat het in de smaak valt moge trouwens bl”yken uit het feit dat h”y vaak gevraagd wordt het nog eens over te doen, zowel in het Duits, als in het Engels, en Nederlands [23, 24, 29].

Dat De Bruijn een groot bewonderaar is van George Pólya steekt h”y niet onder stoelen of banken! In diverse artikelen [16, 17, 20, 25, 28], waarin h”y telkens Pólya’s stelling op niet-triviale manier uitbreidt, noemt h”y Pólya’s stelling steevast ‘de fundamentele stelling’, en ik geloof niet dat h”y het ooit ‘de Redfield-Pólya stelling’ genoemd heeft. Z”yn ‘liefste boek’ is, sinds de t”yd dat h”y b”y Philips werkt, Pólya and Szegö’s Aufgaben und Lehrsätze aus der Analysis (Springer, 1925) [32]. Z”yn twee belangr”yke artikelen over Penrose’s vlakverdelingen draagt h”y op aan Pólya [31].

Het zou te ver gaan om al het werk van De Bruijn met betrekking tot Pólya’s tel-techniek hier uiteen te zetten. Veel kan men vinden in Nienhuys’ beschr”yving van De Bruijn’s college combinatoriek [64]. Ik beperk me hier tot een korte uiteenzetting van De Bruijn’s uitleg van Pólya’s stelling zoals h”y dat doet in [19] en in [64].

Beschouw een kubus. Er z”yn natuurl”yk $2^{6}$ manieren om de z”yvlakken te kleuren met twee kleuren, zeg wit en zwart. Als we de kubus draaien in de ruimte dan z”yn veel van die kleuringen niet meer van elkaar te onderscheiden. Wat z”yn de verschillende zwart-wit kleuringen?

1)

Alle z”yvlakken wit.
2)

Één vlak zwart.
3)

Twee zwarte z”yvlakken die één ribbe delen.
4)

Twee zwarte z”yvlakken, tegenover elkaar.
5)

Drie zwarte z”yvlakken, die b”y elkaar komen in een hoekpunt.
6)

Drie zwarte z”yvlakken, in een U-vorm.
7)

Twee tegenover elkaar liggende witte z”yvlakken.
8)

Twee witte z”yvlakken die een ribbe delen.
9)

Precies één wit z”yvlak.
10)

Alle z”yvlakken zwart.

Als we twee kleuringen van de kubus hetzelfde noemen als de ene in de andere over gaat door een draaiing van de kubus in de ruimte, dan z”yn er dus tien verschillende kleuringen.

Het hangt duidelijk af van de groep van draaiingen die de z”yvlakken van de kubus in elkaar doet overgaan. We zeggen dat die groep van draaiingen werkt op de verzameling $D$ van z”yvlakken van de kubus. Dat betekent dat er een homomorfisme is, de ‘werking van de groep’,

(23)

\pi:G\rightarrow S_{D}\quad\text{zodanig dat}\\ \forall_{g_{1}\in G}\forall_{g_{2}\in G}\;\pi(g_{1}g_{2}^{-1})=\pi g_{1}(\pi g_{2})^{-1}.

Belangr”yk is nu het type van de draaiing.

Definitie 16.

Elke permutatie $\pi\in S_{n}$ splitst $\{1,\dots,n\}$ op in een collectie cykels. Het type van de permutatie $\pi$ is de r”y

(b_{1}(\pi),\;b_{2}(\pi),\;\dots),

waar $b_{i}(\pi)$ het aantal cyckels is van lengte $i$ .

Als voorbeeld geven we hieronder de verschillende draaiingen van de kubus met het type van de werking op de z”yvlakken. Er z”yn natuurl”yk $6\times 4=24$ verschillende draaiingen.

(a)

Alle rotaties over 90^∘, rond een as die door de middens van twee tegenover elkaar liggende z”yvlakken gaat, l”yken op elkaar. Het type is $(2,0,0,1,0,\ldots)$ en het aantal draaiingen van dit type is 6.
(b)

We kunnen de kubus draaien over 180^∘, rond eenzelfde as. Het type van zo’n draaiing is $(2,2,0,\ldots)$ . Er z”yn 3 van deze draaiingen.
(c)

We kunnen de kubus 120^∘ draaien, rond een as door twee diagonaal tegenover elkaar liggende hoekpunten. Het type is $(0,0,2,\ldots)$ en er z”yn er 8 van.
(d)

Neem een as door het midden van twee tegenover elkaar liggende ribben, en draai de kubus 180^∘. Het type is $(0,3,0,\ldots)$ en er z”yn 6 van zulke draaiingen.
(e)

Tenslotte moeten we de identieke afbeelding niet vergeten. Er is er een, en het type is natuurl”yk $(6,0,0,\ldots)$ .

Ter controle kan men de aantallen optellen; in totaal hebben we

24=6+3+8+6+1\quad\text{draaiingen.}

Definitie 17.

Voor een groep $G$ met een werking $\pi$ is de cykelindex de veelterm (met variabelen $x_{1}$ , $x_{2}$ , enz.)

(24)

P_{G,\pi}(x_{1},x_{2},\dots)=\frac{1}{|G|}\sum_{g\in G}x_{1}^{b_{1}(\pi(g))}x_{2}^{b_{2}(\pi(g))}\cdots

waarb”y $(b_{1}(\pi(g)),b_{2}(\pi(g)),\dots)$ het type is van de permutatie $\pi(g)$ .

Dus, voor de groep draaiingen van de kubus $G$ , waarb”y $\pi$ de werking is op de z”yvlakken $D$ , is de cykelindex, volgens bovenstaande tabel:

P_{G,\pi}(x_{1},x_{2},\dots)=\frac{1}{24}(x_{1}^{6}+3x_{1}^{2}x_{2}^{2}+6x_{1}^{2}x_{4}+6x_{2}^{3}+8x_{3}^{2}).

We kunnen de groep draaiingen ook laten werken op de hoekpunten van de kubus. We kr”ygen dan een andere cykelindex, namel”yk

P_{G,\pi^{\prime}}(x_{1},x_{2},\dots)=\frac{1}{24}(x_{1}^{8}+9x_{2}^{4}+6x_{4}^{2}+8x_{1}^{2}x_{3}^{2}).

De uitwerking op de ribben geeft de volgende cykelindex.

P_{G,\pi^{\prime\prime}}(x_{1},x_{2},\dots)=\frac{1}{24}(x_{1}^{12}+3x_{2}^{6}+6x_{4}^{3}+6x_{1}^{2}x_{2}^{5}+8x_{3}^{4}).

De rechtgeaarde ingenieur pluist natuurl”yk allerlei regeltjes uit die helpen b”y de controle van zoiets. B”yvoorbeeld is de som van de coëfficiënten alt”yd 24 (dat wil zeggen, in het algemeen, $|G|$ ).

Als we willen weten wat het aantal manieren is om de z”yvlakken van de kubus met twee kleuren te kleuren, waarb”y twee kleuringen hetzelfde z”yn als ze in elkaar over gaan door een draaiing van de kubus, dan geeft de stelling van Pólya het antwoord, namel”yk,

(25)

P_{G,\pi}(2,2,\dots)=\frac{1}{24}(2^{6}+3\cdot 2^{2}2^{2}+6\cdot 2^{2}2+6\cdot 2^{3}+8\cdot 2^{2})\\ \frac{1}{24}(64+48+48+48+32)=\frac{240}{24}=10

precies wat we hierboven ook vonden, maar dan met de hand.

We zouden ook geinteresseerd kunnen z”yn in het aantal (niet-equivalente) kleuringen van de z”yvlakken met twee kleuren, zodanig dat er 4 zwarte en 2 witte z”yvlakken zijn. Dat vinden we door voor $x_{i}=z^{i}+w^{i}$ in te vullen. We vinden

(26)

\frac{1}{24}((z+w)^{6}+3(z+w)^{2}(z^{2}+w^{2})^{2}+6(z+w)^{2}(z^{4}+w^{4})\\ +6(z^{2}+w^{2})^{3}+8(z^{3}+w^{3})^{2}).

De coëfficiënt van $z^{4}w^{2}$ (4 zwarte en 2 witte z”yvlakken) is

\frac{1}{24}(15+9+6+18+0)=2.

Met andere woorden, volgens de stelling van Pólya kunnen we de z”yvlakken van de kubus op 2 manieren met 4 zwarte en 2 witte z”yvlakken kleuren. En dat klopt!

Om de stelling van Pólya te bew”yzen hebben we een lemma nodig wat vroeger het ‘Lemma van Burnside’ heette. Door toedoen van De Bruijn [28] heet dat nu het ‘Lemma van Cauchy-Frobenius’.

Lemma 6 (Cauchy-Frobenius).

Z”y $G$ een groep en stel dat $\pi$ de werking is van $G$ op een verzameling objecten $D$ . Dus $\pi:G\rightarrow S_{D}$ is een homomorfisme zodanig dat voor alle $g_{1}\in G$ en $g_{2}\in G$

(27)

\pi(g_{1}g_{2})=\pi(g_{1})\pi(g_{2})\quad\text{en}\quad\pi(e)=I_{D},

waarb”y $\pi$ het eenheidselement $e\in G$ afbeeldt op de identieke permutatie $I_{D}$ . Merk trouwens op dat (27) hetzelfde is als (23).

Definieer een equivalentierelatie $\sim$ op $D$ als volgt.

(28)

d_{1}\sim d_{2}\quad\Leftrightarrow\quad\exists_{g\in G}\;\pi(g)d_{1}=d_{2}.

dan is het aantal equivalentieklassen, $|D/G|$ , gelijk aan

	$\displaystyle\|D/G\|$	$\displaystyle=$	$\displaystyle\frac{1}{\|G\|}\sum_{g\in G}\psi(g),\quad\text{waarb"y}$
(29)		$\displaystyle\psi(g)$	$\displaystyle=$	$\displaystyle\|\{\;d\in D\;\|\;\pi(g)d=d\;\}\|.$

Dus $\psi(g)=b_{1}(\pi(g))$ , het aantal cykels in $\pi(g)$ ter lengte 1.

Bewijs. Tel het aantal paren $(g,s)$ met

g\in G\quad\text{en}\quad s\in D\quad\text{en}\quad\pi(g)s=s

op twee manieren. Voor elke $g\in G$ z”yn er $\psi(g)$ elementen $s\in D$ die voldoen. Dus het aantal paren is gel”yk aan

\nu=\sum_{g\in G}\psi(g).

Laat, voor $s\in D$ , $\eta(s)$ het aantal $g\in G$ met $\pi(g)s=s$ z”yn. Dan geldt dus

(30)

\sum_{s\in D}\eta(s)=\sum_{g\in G}\psi(g).

Voor een $s\in D$ vormen de elementen $g\in G$ waarvoor $\pi(g)s=s$ een ondergroep van $G$ , zeg $G_{s}$ . Het aantal elementen van die ondergroep is $|G_{s}|=\eta(s)$ .

Als nu $s^{\prime}\sim s$ , dan is het aantal elementen $g\in G$ met $\pi(g)s=s^{\prime}$ gel”yk aan $\eta(s)$ , want

\pi(h)s^{\prime}=s\quad\Rightarrow\quad(\;\pi(g)s=s^{\prime}\quad\Leftrightarrow\quad hg\in G_{s}\;).

We kunnen $G$ dus opsplitsen in deelverzamelingen met $|G_{s}|$ elementen zódanig dat elke deelverzameling precies één element van de equivalentieklasse van $s$ bevat. De equivalentieklasse van $s$ bevat dus $\frac{|G|}{\eta(s)}$ elementen. Met andere woorden

\eta(s)=\frac{|G|}{\#\;\{\;s^{\prime}\;|\;s^{\prime}\sim s\;\}}.

De som over $\eta(s)$ over alle $s$ in één equivalentieklasse is $|G|$ . Dus de som van $\eta(s)$ over alle $s\in D$ is gel”yk aan $|G|$ maal het aantal equivalentieklassen.

Het lemma volgt nu uit (30). ∎

Op precies dezelfde manier kunnen we ook een gewogen versie van Cauchy-Frobenius afleiden. Stel dat elk element $d\in D$ een gewicht $\omega(d)$ heeft. Een eis daarb”y is wel dat het gewicht constant is op de equivalentieklassen, dat wil zeggen, dat voor elk tweetal elementen

d_{1}\sim d_{2}\quad\Rightarrow\quad\omega(d_{1})=\omega(d_{2}).

We kunnen dan het gewicht van een equivalentieklasse definieren als het gewicht van een element uit die klasse.

Lemma 7 (Cauchy-Frobenius met gewichten).

De som van de gewichten van de equivalentieklassen $D/G$ is $\frac{1}{|G|}\sum_{g\in G}\Psi(g)$ , waarb”y

\Psi(g)=\sum_{d\in D}\omega(d)\cdot\nu(\pi(g)d=d).

Hier gebruiken we de indicatorfunctie

\nu(\text{bewering})=\begin{cases}0&\text{als de bewering onwaar is}\\ 1&\text{als de bewering waar is.}\end{cases}

Definitie 18.

Een kleuring is een functie $f:D\rightarrow R$ , waarb”y $R$ een verzameling kleuren is, b”yvoorbeeld

R=\{\;\text{wit},\;\text{zwart}\;\},

en waarb”y $D$ de verzameling objecten is die we willen kleuren. In ons voorbeeld is $D$ de verzameling z”yvlakken van de kubus.

Zoals al eerder opgemerkt z”yn we niet zozeer geïnteresseerd in het aantal kleuringen (dat z”yn er $2^{6}$ ), maar in het aantal kleurpatronen. Twee kleuringen z”yn equivalent als de ene over gaat in de andere door een draaiing van de kubus, en een kleurpatroon is een equivalentieklasse onder die relatie.

Z”y $G$ weer de groep draaiingen van de kubus. De werking van $G$ op de kleuringen is een homomorfisme gedefinieerd als volgt.

(31)

\sigma:G\rightarrow S_{R^{D}}\quad\text{gedefinieerd door}\\ \sigma(g)f=f\circ\pi(g^{-1}).

Laten we eerst even controleren of dit inderdaad een werking is volgens (27) (of (23)).

$\displaystyle\sigma(g_{1}g_{2})f$	$\displaystyle=$	$\displaystyle f\circ\pi((g_{1}g_{2})^{-1})$
	$\displaystyle=$	$\displaystyle f\circ\pi(g_{2}^{-1}g_{1}^{-1})$
	$\displaystyle=$	$\displaystyle f\circ\pi(g_{2}^{-1})\circ\pi(g_{1}^{-1})$
	$\displaystyle=$	$\displaystyle\sigma(g_{1})(f\circ\pi(g_{2}^{-1})$
	$\displaystyle=$	$\displaystyle(\sigma(g_{1})\sigma(g_{2}))f.$

Geef de kleuren een ‘gewicht’, b”yvoorbeeld $w$ en $z$ . Het gewicht van een kleur $r\in R$ geven we aan met $\omega(r)$ .

Definitie 19.

Z”y $f:D\rightarrow R$ een kleuring. Het gewicht van $f$ is

\Omega(f)=\prod_{d\in D}\omega(f(d)).

B”yvoorbeeld, als we de z”yvlakken van de kubus kleuren met wit en zwart, dan heeft elke kleuring met 4 zwarte en twee witte z”yvlakken hetzelfde gewicht, namel”yk $z^{4}w^{2}$ .

Als we de kubus draaien, verandert het gewicht niet, met andere woorden, we kunnen het gewicht van een kleurpatroon $F$ definiëren als

\Omega(F)=\Omega(f)\quad\text{voor $\;f\in F$.}

Stelling 20 (Pólya’s Fundamentele Stelling).

De som van de gewichten van de kleurpatronen is

(32)

P_{G,\pi}(\sum_{r\in R}\omega(r),\sum_{r\in R}\omega(r)^{2},\sum_{r\in R}\omega(r)^{3},\dots).

In ons voorbeeld kr”ygen we dus de veelterm (26). Hieruit kunnen we dan b”yvoorbeeld het aantal kleurpatronen met twee witte en vier zwarte z”yvlakken aflezen. Als we alle gewichten gewoon 1 nemen, krijgen we

\sum_{r\in R}\omega(r)^{i}=|R|\quad\text{voor alle $i$.}

Het totaal aantal kleurpatronen met twee kleuren is dus $P_{G,\pi}(2,2,\dots)=10$ , zoals in (25).

Bewijs. [Van Stelling 20.] Volgens Cauchy-Frobenius (met gewichten) geldt

	$\displaystyle\sum_{F\in\{\;\text{kleurpatronen}\;\}}\Omega(F)=\frac{1}{\|G\|}\sum_{g\in G}\Psi(g),$
(33)		$\displaystyle\text{waarb"y}\;\Psi(g)=\sum_{f\in R^{D}}\Omega(f)\cdot\nu(\sigma(f)=f).$

Laat $g\in G$ . Dan splitst de werking $\pi(g)$ van $g$ , $D$ in cykels $D_{1}$ , $D_{2}$ , enz. De eis dat $f\circ\pi(g^{-1})=f$ betekent dat alle cykels $D_{i}$ egaal gekleurd moeten worden. Dat houdt in

\Psi(g)=\sum_{\begin{subarray}{c}f\in R^{D}\\ \sigma(f)=f\end{subarray}}\Omega(f)=\prod_{\text{cykels $D_{i}$}}\;\sum_{r\in R}\omega(r)^{|D_{i}|}.

Als we nu de cykels b”y elkaar vegen die dezelfde lengte hebben, vinden we

(34)

\Psi(g)=\left(\sum_{r\in R}\omega(r)\right)^{\#\text{1-cykels in $\pi(g)$}}\cdot\\ \cdot\left(\sum_{r\in R}\omega(r)^{2}\right)^{\#\text{2-cykels in $\pi(g)$}}\cdot\dots{}

En dit is precies (32). ∎

Opmerking 19.

De Bruijn publiceerde veel uitbreidingen op Pólya’s stelling. B”yvoorbeeld zou men ge”interesseerd kunnen z”yn in het aantal kleurpatronen waarb”y men ook kleuren mag verwisselen. Dit l”ykt minder gekunsteld als de kleuren veel op elkaar l”yken, zoals purper en violet; dit z”yn kleuren die veel mensen wel kunnen onderscheiden maar toch vaak verwisselen. We kr”ygen dan een soort ‘kleur-designs’, in plaats van gewone kleurpatronen.

In b”yvoorbeeld [19] en [64] kan men nog veel meer uitbreidingen en voorbeelden vinden.

\onderwerp

Afsluiting

Ik heb in dit artikel geprobeerd een kort overzicht te geven van De Bruijn’s b”ydragen tot de combinatoriek. Voor m”yzelf was dit een b”yzonder aangename reis door de t”yd. De artikelen van De Bruijn hebben niets verloren aan helderheid; men leest ze alsof ze gisteren door De Bruijn geschreven werden. Dat was m”yn ervaring ook, zelfs in versterkte mate, b”y het vertalen in het Engels van Nienhuys’ college-aantekeningen. Ik waande me meer dan eens terug in de t”yd, luisterend naar De Bruijn; luisterend naar z”yn combinatoriek.

Ik moest voor dit korte overzicht natuurl”yk een keuze maken. Er z”yn nog veel andere verhalen die het lezen zeker waard z”yn. Om nog één ander, b”yzonder leuk, voorbeeld te noemen is er het blokkendoos verhaal uit 1969 [21, 64]. Daarin gaat De Bruijn in op de vraag van z”yn zoon, die er op zeven-jarige leeft”yd achter komt dat h”y z”yn $6\times 6\times 6$ doos niet kan vullen met blokken van $1\times 2\times 4$ .

Ook de artikelen van De Bruijn over vloerbedekkingen à la Penrose laat ik onbesproken. Over dit onderwerp, alsook over De Bruijn’s asymptotiek en z”yn werk aan AUTOMATH, versch”ynen binnekort andere samenvattingen.

Ik heb geprobeerd een indruk te geven van z”yn meest bekende artikelen in de combinatoriek, en ik laat het hierb”y; met een diepe buiging voor een der grootste Nederlandse wiskundigen én leermeesters.

\completepublications