Oscillation of a rigid rod in the special relativity
Oscilado de rigida stango ĉe la speciala relativeco

La fino $b$ rigide akompanas la movadon de $a$ , ankaŭ sur la akso. Tio estas, $b$ konservas la distancon $L$ al $a$ en la sinsekvaj inerciaj sistemoj de referenco $S_{v}$ kie $a$ momente restas. Vidu [1], [2, paĝo 289], [3, paĝo 50], [4] – [7], pro detaloj pri rigida movado en speciala relativeco. Nomante $[t_{b},x_{b}]$ la eventoj de $b$ en sistemo $S_{0}$ , Nikolić [5] montris, ke en iu ajn movado $x_{a}(t_{a})$ okazas \ParallelRTextThe extremity $b$ follows rigidly the motion of $a$ , also on the axis. That is, $b$ maintains the distance $L$ to $a$ in the successive inertial reference systems $S_{v}$ where $a$ is momentarily at rest. See [1], [2, page 289], [3, page 50], [4] – [7]), for details on the rigid motion in the special relativity. Calling $[t_{b},x_{b}]$ the events of $b$ in the system $S_{0}$ , Nikolić [5] showed that for any motion $x_{a}(t_{a})$ one has\ParallelPar

Ni studas la okazon kun fino $a$ de stango moviĝante harmonie en sistemo $S_{0}$ . Se $A$ estas la duonamplitudo de movado, kaj $\omega$ estas la frekvenco, tial \ParallelRTextWe study the case with the extremity $a$ of the rod moving harmonically in the system $S_{0}$ . If $A$ is the half-amplitude of the motion, and $\omega$ is the frequency, then\ParallelPar

Por tiu movado de $a$ , la ne-harmonia movado de $b$ estas esprimita per la parametro $t_{a}$ kiel \ParallelRTextFor that motion of $a$ , the non-harmonic motion of $b$ is expressed via the parameter $t_{a}$ as\ParallelPar

Tiel, la movado de $b$ estas karakterizita per paro $[A\,;L\,]$. La duonamplitudo $A$ estas limigita al $A<1$ , por eviti ke la rapido $A\sin t_{a}$ de $a$ atingu valoron $c$. Ĉar $v_{b}(t_{b})=v_{a}(t_{a})$ , tial ankaŭ la rapido de $b$ neniam estos $c$ . Ekzemple, la paro $[0,\!5\,;1,\!8\,]$ generas movadojn por $a$ kaj $b$ kiel figuro 1a montras. \ParallelRTextThus the motion of $b$ is characterized by a pair $[A\,;L\,]$. The semiamplitude $A$ is bound to $A<1$, to prevent velocity $A\sin t_{a}$ of $a$ reaching the value $c$. Since $v_{b}(t_{b})=v_{a}(t_{a})$ , then similarly the velocity of $b$ will never be $c$ . For example, the pair $[0,\!5\,;1,\!8\,]$ generates motions for $a$ and $b$ as figure 1a shows.\ParallelPar

Tamen, la nura kondiĉo $A<1$ ne tute eliminas ne-fizikajn solvojn de (4b) kaj (4c). Ekzemple, la paro $[A\,;L\,]=[0,\!8\,;2,\!0\,]$ permesas finon $b$ esti en eĉ 3 malsimilaj pozicioj $x_{b}$ en sama momento $t_{b}$, kiel figuro 1b montras. Kaj la paro $[0,\!88\,;0,\!90\,]$ permesas $b$ esti samtempe en eĉ 5 malsimilaj lokoj, kiel figuro 1c montras. \ParallelRTextHowever, the restriction $A<1$ alone does not completely eliminate unphysical solutions of (4b) and (4c). For example, the pair $[A\,;L\,]=[0,\!8\,;2,\!0\,]$ permits the extremity $b$ be present in even 3 different positions $x_{b}$ in a same moment $t_{b}$, as figure 1b shows. And the pair $[0,\!88\,;0,\!90\,]$ permits $b$ be simultaneously in even 5 different places, as figure 1c shows.\ParallelPar

Ĉar tiuj matematikaj rezultoj estas fizike neakcepteblaj, tial ni devas trovi pluajn limigojn pri $A$ kaj $L$ . Ni profitas la evidentajn abruptajn malordojn en figuroj 1b kaj 1c, indikitaj per nigraj disketoj. Tiuj malordoj rezultas el nefiniaj akceloj, kiuj estas fizike neeblaj. \ParallelRTextSince these mathematical results are physically unacceptable, we ought finding other limitations in $A$ and $L$ . We profit the evident abrupt disorders in the figures 1b and 1c, indicated by small black disks. These disorders result from infinite accelerations, which are physically impossible.\ParallelPar

Por koni la propran akcelon $g_{b}$ de $b$ ni uzas ankaŭ (5) kaj rememoras, ke $v_{b}(t_{b})=v_{a}(t_{a})$ . La kalkulo do daŭrigas tiel: \ParallelRTextTo know the proper acceleration $g_{b}$ of $b$ we use also (5), and remember that $v_{b}(t_{b})=v_{a}(t_{a})$ . The calculus then proceeds thus:\ParallelPar

Ekzemple, la paro $[A=0,\!8\,;L=2,\!0\,]$ en (8) oferas solvon $\cos t_{a}=-0,\!143$ , ekvivalente $t_{a1}=1,\!7$ kaj $t_{a2}=4,\!6$ ; uzante (4c), tiuj $t_{a}$ donas $t_{b1}=2,\!0$ kaj $t_{b2}=4,\!3$ ; kaj uzante (4b) ili donas $x_{b1}=x_{b2}=4,\!2$ . Fakte en figuro 1b ni vidas, ke la eventoj $[t_{b1},x_{b1}\,]$ kaj $[t_{b2},x_{b2}\,]$ markas finojn de duobleco de movadoj de $b$, en sistemo $S_{0}$ . \ParallelRTextFor example, the pair $[A=0,\!8\,;L=2,\!0\,]$ in (8) has solution $\cos t_{a}=-0,\!143$ , or equivalently $t_{a1}=1,\!7$ and $t_{a2}=4,\!6$ ; using (4c), these $t_{a}$ give $t_{b1}=2,\!0$ and $t_{b2}=4,\!3$ ; and using (4b) they give $x_{b1}=x_{b2}=4,\!2$ . In fact, in figure 1b we see that the events $[t_{b1},x_{b1}\,]$ and $[t_{b2},x_{b2}\,]$ mark endpoints of duplicity of motions of $b$, in the system $S_{0}$ .\ParallelPar

Se ni atentas la serion de subfiguroj $3\rightarrow 2\rightarrow 1$ ni vidas, ke $\mathrm{d}t_{b}/\mathrm{d}t_{a}$ unue estas nula en subfiguro 2, en $t_{a}=\pi$ , kiam ankaŭ $\mathrm{d}^{2}t_{b}/\mathrm{d}{t_{a}}^{2}=0$ . Tiu lasta ekvacio, uzante $t_{b}(t_{a})$ oferita en (4c), ekvivalentas \ParallelRTextIf we regard the sequence of subfigures $3\rightarrow 2\rightarrow 1$ we see that one zero one $\mathrm{d}t_{b}/\mathrm{d}t_{a}$ first emerges in subfigure 2, in $t_{a}=\pi$ , where also $\mathrm{d}^{2}t_{b}/\mathrm{d}{t_{a}}^{2}=0$ . This last equation, using $t_{b}(t_{a})$ given in (4c), is equivalent to\ParallelPar

Ekvacio (9) helpas koni la fizike eblajn okazojn. Portante al (8) la solvon $\sin t_{a}=0$ de (9), ni ricevas la hiperbolon \ParallelRTextEquation (9) helps knowing the cases physically possible. Bringing into (8) the solution $\sin t_{a}=0$ of (9), we get the hyperbola\ParallelPar

Tiu alia solvo estas $2A^{2}\sin^{2}t_{a}=3A^{2}-1$ . Ĝi gravas se nur $A>1/\sqrt{3}$ , celante ke $\sin t_{a}$ estu reela. Uzante tiun solvon en (8), ni ricevas la arkon de parabolo \ParallelRTextThat other solution is $2A^{2}\sin^{2}t_{a}=3A^{2}-1$ . It matters only if $A>1/\sqrt{3}$ , so that $\sin t_{a}$ be real. Using that solution in (8), we get the arc of parabola\ParallelPar

Resume, la paroj $[A\,;L\,]$ fizike eblaj havas $L<1/A$   se   $A<1/\sqrt{3}$,   kaj   havas $L<(3\sqrt{3}/2)(1-A^{2})$   se   $1/\sqrt{3}<A<1$ . \ParallelRTextIn short, the pairs $[A\,;L\,]$ physically possible have $L<1/A$   if   $A<1/\sqrt{3}$ ,   and   have $L<(3\sqrt{3}/2)(1-A^{2})$   if   $1/\sqrt{3}<A<1$ .\ParallelPar

Ni konfirmas tiun konkludon atentante la serion $7\rightarrow 11\rightarrow 10\rightarrow 9\rightarrow 8$ ; tie ni vidas, ke $\mathrm{d}t_{b}/\mathrm{d}t_{a}$ ne nuliĝas en subfiguro 7, kaj unue nuliĝas en subfiguro 11, kie ankaŭ $\mathrm{d}^{2}t_{b}/\mathrm{d}{t_{a}}^{2}=0$ – vidu la du nigrajn disketojn sur la strekata linio. Se ni pligrandigas $L$, ĉiu disketo tuj fariĝas du, kiel en subfiguro 10. Pligrandigante $L$ , la du internaj disketoj proksimiĝas kaj fine unuiĝas kiel en subfiguro 9, kie denove $\mathrm{d}^{2}t_{b}/\mathrm{d}{t_{a}}^{2}=0$ en $t_{a}=\pi$ . Fine, se $L$ estas malmulte pligranda, tiu centra disketo malaperas, kiel en subfiguro 8. \ParallelRTextWe confirm that conclusion in the sequence $7\rightarrow 11\rightarrow 10\rightarrow 9\rightarrow 8$ ; there we see that $\mathrm{d}t_{b}/\mathrm{d}t_{a}$ has no zero in the subfigure 7, and starts having zero in the subfigure 11, where also $\mathrm{d}^{2}t_{b}/\mathrm{d}{t_{a}}^{2}=0$ – see the two black disks on the streched line. If we increase $L$ , each disk soon becomes two disks, as in subfigure 10. Increasing $L$ a little more, the two disks approach and finally melt as in subfigure 9, where again $\mathrm{d}^{2}t_{b}/\mathrm{d}{t_{a}}^{2}=0$ in $t_{a}=\pi$ . Eventually, if $L$ is a little larger, that central disk disappears, as in subfigure 8.\ParallelPar

Ankaŭ la serio $6\rightarrow 5\rightarrow 4$ estas interesa. Ĝi okazas en vertikalo $A=1/\sqrt{3}$ , kaj havas $\mathrm{d}^{3}t_{b}/\mathrm{d}{t_{a}}^{3}$ nulan se $t_{a}=\pi$ . Do ĉiuj kurboj $\mathrm{d}t_{b}/\mathrm{d}t_{a}$ kun $A=1/\sqrt{3}$ havas nulan kurbecon en $t_{a}=\pi$ , kiel ni vidas en figuro 2. \ParallelRTextAlso the sequence $6\rightarrow 5\rightarrow 4$ is interesting. It occurs in the vertical $A=1/\sqrt{3}$ , and has the derivatives $\mathrm{d}^{3}t_{b}/\mathrm{d}{t_{a}}^{3}$ null in $t_{a}=\pi$ . So all curves $\mathrm{d}t_{b}/\mathrm{d}t_{a}$ with $A=1/\sqrt{3}$ have null curvature in $t_{a}=\pi$ , as we see in figure 2.\ParallelPar

Subfiguro 5 de figuro 2 evidentigas, ke la okazo $A=1/\sqrt{3}$ kaj $L=\sqrt{3}$ estas speciala. La plateco de kurbo $\mathrm{d}t_{b}/\mathrm{d}t_{a}$ en akso $t_{a}$ implicas amason de nulaj valoroj de $\mathrm{d}t_{b}/\mathrm{d}t_{a}$ ĉirkaŭ $t_{a}=\pi$ . Fakte, figuro 3 montras, ke tiuokaze multaj apartaj eventoj de fino $a$ estas preskaŭ samtempaj al evento $M:=[\pi\,;2A+L\,]$ ĉe $b$ , en la sinsekvaj inerciaj sistemoj de referenco kie ambaŭ $a$ kaj $b$ restas. \ParallelRTextSubfigure 5 of figure 2 makes evident that the case $A=1/\sqrt{3}$ and $L=\sqrt{3}$ is special. The flatening of the curve $\mathrm{d}t_{b}/\mathrm{d}t_{a}$ on the axis $t_{a}$ implies a large number of zeros of $\mathrm{d}t_{b}/\mathrm{d}t_{a}$ near $t_{a}=\pi$ . Indeed, figure 3 shows that in this case many separated events of the extremity $a$ are almost simultaneous to the event $M:=[\pi\,;2A+L\,]$ of $b$ , in the successive inertial systems where both $a$ and $b$ are at rest.\ParallelPar

Fine indas mencii, ke la unu sola punkto kun harmonia movado en la rigida stango povus esti interna, anstataŭ fina. Tiu ĉi artikolo estus facile adaptita por priskribi tiun pli ĝeneralan okazon. \ParallelRTextFinally, it is worth mentioning that the sole point with harmonic motion in the rigir rod could be interior, instead of an extremity. This article would be easily adapted to describe that more general case.\ParallelPar