Dopplera efiko de luma ebeno vidata per akcelata observanto

Movadon de objekto kun konstanta propra akcelo studis pluraj aŭtoroj: Møller [1, paĝo 72], Rindler [2, paĝo 49], Dwayne Hamilton [3], Landau kaj Lifshitz [4, paĝo 22], Cochran [5], kaj ni mem [6, 7, 8, 9, 10]. Propra akcelo de objekto estas la akcelo mezurata per inercia referenca sistemo kie la objekto momente restas. Tiu akcelo ${\vec{a}}$ malegalas Newtonan akcelon ${\vec{a}}_{N}:=\mathrm{d}^{2}{\vec{x}}/\mathrm{d}t^{2}$ kaj pli taŭgas al special-relativeco. Fakte, la rapido $v$ de objekto kun konstanta Newtona akcelo $a_{N}$ povas matematike superi la liman valoron de vakuo-lumo-rapido $c$, post sufiĉe da tempo. Kontraŭe, rapido de objekto kun konstanta propra akcelo $a$ neniam estos $c$.

Kelkaj interesaj rimarkoj pri akceloj indas mencion ĉi tie. Unue, la konstanta propra akcelo $a$ en ĉi tiu artikolo rilatas al malkonstanta Newtona akcelo $a_{N}(t^{\prime})$ per $a=\gamma^{3}a_{N}$, estante $\gamma(t^{\prime}):=1/\sqrt{1-v^{2}/c^{2}}$ kaj estante $v(t^{\prime})$ la rapido de objekto. Ĉar $\gamma(t^{\prime})\!\geq\!1$, tial $a_{N}(t^{\prime})\!\leq\!a$ ĉi tie.

Due, ekvacioj (2) kaj (1) kaŭzas $v\approx a_{N}t^{\prime}$ kiam $\tau\approx 0$, kvazaŭ la Newtona kinematiko. Trie, la rapido $v$ apenaŭ proksimiĝas al $c$, kiam $\tau\!\!\rightarrow\!\!\infty$. Tion oni komprenas: $\gamma(t^{\prime})$ multe plivaloras kiam $v(t^{\prime})\!\rightarrow\!c$, tial ĝi multe malfortigas la malkonstantan Newtonan akcelon $a_{N}\!=\!a/\gamma^{3}$.

Por priskribi luman percepton, la observanto kun rapido $v$ uzas inercian sistemon kie ĝi momente estas senmova, en momento de percepto. Do ni elektas sistemon $S$ kun rapido $v$ rilate al $S\,^{\prime}$, kaj havante akson $z$ sur akso $z^{\prime}$, kiel en figuro 1.

Ripetinde, la observanto vidas la lumon nur se li estas dorse al eliganta ebeno. Nomiĝas aberacio, iu ajn ŝanĝo de ŝajna direkto de objekto pro movado de observanto. Aberacion de objekto ni nomu forta, se la objekto estas malantaŭ la moviĝanta observanto en sistemo $S\,^{\prime}$ sed estas vidata antaŭen per observanto en sistemo $S$. El (7), forta aberacio okazas se $v>c\,\cos\alpha^{\prime}$, t.e., se la rapido de observanto estas pligranda ol la projekcio de rapido de lumo sur vojo de observanto (vidu figuron 1).

Speciale, fortan aberacion de objekto oni nomu simetria se anguloj $\alpha$ kaj $\alpha^{\prime}$ estas samaj. Pro (2) kaj (4), ĉi tie fariĝas simetria aberacio de ĉiu vidata cirklo. Estas mirinda, ke tiu fenomeno okazas ekde komenco de movado de observanto, eĉ kun iu ajn valoro de konstanta propra akcelo.

La metodo, kiun ni uzis ĉi tie por kalkuli Doppleran efikon, estas tre kompakta. Tamen la metodo uzata en niaj antaŭaj artikoloj [6, 7, 8, 9, 10] malkaŝas gravan proprecon de propra akcelo.

Tion celante, konsideru en sistemo $S\,^{\prime}$ de figuro 1 lumsignalon eligitan en momento $t_{f}^{\prime}$ kaj perceptatan en momento $t_{o}^{\prime}$. Do la elig-eniga ekvacio estas $c(t_{o}^{\prime}-t_{f}^{\prime})=\sqrt{{z^{\prime}}^{2}(t_{o}^{\prime})+r^{2}}$; ĉi tie $z^{\prime}(t_{o}^{\prime})$ estas kiel en (1), kaj $r$ estas radiuso de cirklo vidata per observanto en momento $t_{o}^{\prime}$. Diferenciante kaj poste farante $t_{f}^{\prime}=0$ kaj $\mathrm{d}t_{f}^{\prime}=\mathrm{d}\tau_{f}$, ni ricevas $\mathrm{d}\tau_{f}=\mathrm{d}\tau_{o}$, kaj do $D=\mathrm{d}\tau_{f}/\mathrm{d}\tau_{o}=1$. Tiu rezulto aperas kaŝita en antaŭa artikolo [9]. Fakte, ĉiu lumsignalo en nuna artikolo estas kiel la signalo en limo inter fazoj 1 kaj 2 en sekcio 5 de [9].

Simile oni povus rericevi ĉiujn ajn rezultojn el antaŭaj sekcioj en ĉi tiu artikolo. Sed nun interesas nur la kompreno de graveco de konstanteco de propra akcelo al nuligo de Dopplera efiko.

Do, konsideru lumsignalon eligitan je $t_{f}^{\prime}=0$, kaj inercian sistemon de momenta senmovo de observanto je tiu momento. En tiu sistemo, observanto havas konstantan propran akcelon $a$ en direkto $z^{\prime}$, kaj fonto restas en la sama $z^{\prime}=0$ kaj distancas $r$ perpendikulare.

Plu, konsideru duan signalon eligitan je momento $\mathrm{d}t_{f}^{\prime}$, kaj inercian sistemon de momenta senmovo de observanto je tiu momento. En tiu dua sistemo, observanto havas konstantan propran akcelon $a$ en direkto $z^{\prime}$, estas en loko $\mathrm{d}z^{\prime}$, kaj la fonto havas infiniteziman rapidon en direkto malpozitiva de $z^{\prime}$ kaj distancas $r$ perpendikulare. Ĉar la interspaco trakurata per la observanto estas duagrada en $\mathrm{d}t_{f}^{\prime}$, tial la observanto estas konsiderata ankoraŭ en la komenca loko.

Por movado de lumsignalo, la rapido de fonto ne gravas. Ankaŭ rimarku, ke la infinitezima rapido de la fonto kontribuas duagrade al $\gamma$, do $\mathrm{d}\tau_{f}=\mathrm{d}t_{f}^{\prime}$. Tial la intertempo inter eligo kaj percepto estas la sama por la du signaloj, t.e., $\tau_{o}-0=(\tau_{o}+\mathrm{d}\tau_{o})-(0+\mathrm{d}\tau_{f})$. Do $\mathrm{d}\tau_{o}=\mathrm{d}\tau_{f}$ kaj do $D:=\mathrm{d}\tau_{f}/\mathrm{d}\tau_{o}=1$, t.e., Dopplera efiko ne estas. Rimarku, ke tiu argumento nur validas kun propra akcelo, ĉar ĉi tiu estas difinata en inerciaj sistemoj de momenta senmovo.

Ni opinias, ke la rezultoj de ĉi tiu artikolo evidentigas la mirindan gravecon de konstanta propra akcelo ĉe special-relativeco.